Η καθυστερημένη νοσταλγία

Στην αρχή ήρθε ένα γράμμα. Ο αποστολέας ήταν άγνωστος, όμως ο φάκελος είχε το λογότυπο μιας ένωσης αντιστασιακών με έδρα την Καλαμάτα. Ο συντάκτης του αναζητούσε τα ίχνη του Μιχάλη Α.. Τη διεύθυνση τη βρήκε από τον τηλεφωνικό κατάλογο, όμως δεν ήταν βέβαιος ότι επρόκειτο για το πρόσωπο που έψαχνε, καθώς ο τόπος που γνωρίστηκαν πριν σαρανταέξι χρόνια ήταν εντελώς διαφορετικός. Όμως μόνο σε αθηναϊκή διεύθυνση βρήκε το ονοματεπώνυμό του. Είχαν γνωριστεί, έγραφε, στην Κατοχή, στην περιοχή της Καλαμπάκας. Τον βρήκε βαριά τραυματισμένο σ’ ένα σύθαμνο ο Μιχάλης, ένα ροδοκόκκινο, γελαστό παλικαράκι με γαλανά μάτια. Έβοσκε κάτι πρόβατα κοντά στο Καστράκι. Τον συμμάζεψε, τον έκρυψε σε μια σπηλιά, τον περιποιήθηκε μέχρι που πήρε τα πάνω του και βρήκε τρόπο να τον παραδώσει στους συναγωνιστές του. Μετά από τόσα χρόνια, ποιος ξέρει ποια δύναμη έσπρωξε το χέρι του να γράψει. Την εποχή που έφτασε το γράμμα έτυχε να βρίσκεται στην Αθήνα ο γιος του Μιχάλη, ερχόμενος από το εξωτερικό για να επισκεφτεί τη μάνα. Εκείνη του ανέθεσε να γράψει την απάντηση, ότι αν είχε βιαστεί λίγο, θα τον είχε προλάβει αυτόν που έψαχνε, που χάθηκε πριν τέσσερα χρόνια σε τροχαίο. Ο γιος συμπλήρωσε τον αριθμό του τηλεφώνου τους και ζήτησε περισσότερα στοιχεία από τον επιστολογράφο, καθώς μετά την απώλεια του πατέρα αναζητούσε κάθε πηγή που θα μπορούσε να καλύψει τα κενά που άφησε πίσω του ανέκκλητα ο εκλιπών. Είχε καταλάβει πόσα του έλειπαν από τον πατέρα, εκτός από τη φυσική του παρουσία. Όμως παλιότερα θεωρούσε ότι είχαν καιρό μπροστά τους για να τα πουν. Η χήρα ήταν πάλι μόνη όταν τηλεφώνησε ο τραυματίας του ’40. Περισσότερο έκλαιγαν παρά μιλούσαν, καθένας για τους δικούς του λόγους. Εκείνος, απαρηγόρητος που το κομμένο πόδι τον καθήλωσε και δεν μπόρεσε να υλοποιήσει συσσωρευμένη επιθυμία δεκαετιών, να αντικρύσει από άλλη σκοπιά πλέον εκείνον που δεν δίστασε να παίξει τη ζωή του κορώνα-γράμματα για έναν άγνωστο. Εκείνη γιατί η ευγνωμοσύνη του ξένου όξυνε τη δική της αίσθηση απώλειας. Την πρόθεσή του να ταξιδέψει στην Αθήνα την εμπόδισαν γεράματα κι αναπηρία. Ούτε όμως ο γιος του Μιχάλη αξιώθηκε να κάνει το ποθητό ταξίδι στην Καλαμάτα. Μετά από δεκαετίες αναλογίζεται το περιστατικό, όμως δεν έχει πλέον ποιον να ψάξει ούτε κάποιον να μοιραστεί τις απώλειες.

Αγαθοκλής Αζέλης

Αινειάδα 2016 μ.Χ.

 Πρόγονός σας είναι ο Αινείας

Από οικείες στάχτες βγαίνοντας

Ακολουθήσατε την ίδια διαδρομή

Μα δίχως της ευλάβειας βραβείο

Από συγκινημένο νικητή

Ακόμα δεν μπορούν να σας υμνήσουν

Δαφνοστεφανωμένοι ποιητές

Χρόνια χρειάζονται για να κατακαθίσει

Η σάρκα η ευάλωτη σε μύθο

Έτσι σαν ερινύες νεκραναστημένες

Με του απάτριδα το μάτι το θολό

Σε δρόμους γυροφέρνετε θαρρώ

Το μέλλον μας στους ώμους αναρτώντας

Από την ατραπό των εξετάσεων στη λεωφόρο των σπουδών και της ζωής

[Ομιλία που εκφωνήθηκε κατά τη βράβευση αποφοίτων μαθητών Λυκείων των Τρικάλων από  το ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ “Η ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ” για την επιτυχία τους στις εισαγωγικές εξετάσεις]

Πανοσιολογιότατε, κύριε δήμαρχε, σεβαστοί εκπρόσωποι των αρχών, κυρίες και κύριοι, αγαπητά παιδιά, καλή σας μέρα και Καλή Χρονιά! Το ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ “Η ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ” έλαβε την αξιέπαινη πρωτοβουλία να βραβεύσει απόφοιτους μαθητές του νομού μας για την επιτυχία τους στις εισαγωγικές εξετάσεις. Όπως θα γνωρίζετε, δεν είναι μια πρωτοβουλία που υλοποιείται άπαξ, παρά επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση, πράγμα σημαντικό τόσο σε υλικό όσο και –ακόμη περισσότερο- σε ηθικό επίπεδο. Ένα χρηματικό βραβείο, όσο υψηλό κι αν είναι το ποσό που χορηγεί, δαπανάται εύκολα, όμως η ηθική του διάσταση συνοδεύει τον άνθρωπο εφ’ όρου ζωής.

Αγαπητά μου παιδιά, σας βλέπω σε μια σημαντική στιγμή της ζωής σας, κατά την οποία έχετε ολοκληρώσει έναν σπουδαίο κύκλο, αυτόν που ονομάζουμε επίσημα «εγκύκλιες σπουδές», ο οποίος ως επιστέγασμα είχε τις εισαγωγικές εξετάσεις. Όποιος δεν είχε ποτέ του στο στενό περιβάλλον του μαθητή Λυκείου που προετοιμάζεται με αξιώσεις για τις λεγόμενες Πανελλαδικές Εξετάσεις, θα δυσκολευτεί να κατανοήσει τον αγώνα που έχετε διεξαγάγει. Αυτόν τον αγώνα τον διεξήγαγα ο ίδιος πριν από μερικές δεκαετίες και τον παρατηρώ καθημερινά στα μάτια των δικών μου μαθητών στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων. Επιτρέψτε μου να πω ότι η μικρότερη αξία του συνίσταται στην επίτευξη της εισόδου στο Πανεπιστήμιο. Η μεγαλύτερη αξία του, που τον καθιστά ένα άλμα μεγαλύτερο από τη φθορά, όπως λέει ο Ποιητής, συνίσταται σε όλα όσα ενσωματώνει: τον καθορισμό στόχου, τον αυστηρό προγραμματισμό και την τήρησή του, την πρόσκαιρη απάρνηση αγαπημένων πολύ πιο ευχάριστων ενασχολήσεων, την αντίσταση στα δέλεαρ όσων απολαμβάνουν οι άλλοι νέοι, οι οποίοι βρίσκονται εκτός της διαδικασίας, τη μοναχική σε τελευταία ανάλυση προσπάθεια, την υπομονή και τόσα άλλα, που εσείς μάλλον καλύτερα γνωρίζετε εμπράκτως από εμένα που θεωρητικολογώ με την απόσταση του χρόνου.

Η επιτυχής προσπάθεια σάς τοποθέτησε στην αρχή ενός δεύτερου, πολύ σημαντικού κύκλου της ζωής σας, πράγμα για το οποίο στ’ αλήθεια σας ζηλεύω και σας καλοτυχίζω, καθώς, αν μέχρι τώρα χτίζατε τα θεμέλια της προσωπικής σας γνώσης χωρίς να βλέπετε μορφοποιημένο αποτέλεσμα, από το φετινό φθινόπωρο οικοδομείτε το ορατό μέρος, αυτό που εσείς θα εγκατοικείτε όταν περατωθεί και τούτη η φάση, αυτό που θα προσφέρετε στην κοινωνία. Βρίσκεστε στην αφετηρία μιας διαδικασίας εξειδίκευσης, η οποία θα μεταμορφώσει τη δική σας υπόσταση και στο τέρμα της διαδρομής θα σας καταστήσει μορφωμένους πολίτες και ικανούς επαγγελματίες, έτοιμους να προσφέρετε στους συνανθρώπους αυτό που «επαγγέλεστε» και να ανταποδώσετε με τον τρόπο σας όσα η κοινωνία και βεβαίως η οικογένεια επένδυσαν πάνω σας. Από την ατραπό, το μονοπάτι των εξετάσεων και της προετοιμασίας για αυτές, βρεθήκατε λοιπόν στη λεωφόρο των σπουδών. Το μονοπάτι έχει το χαρακτηριστικό του δύσβατου και της αργής ταχύτητας, η λεωφόρος είναι ανοιχτή, ασφαλτοστρωμένη και επιτρέπει –ίσως επιβάλλει– υψηλές ταχύτητες. Αν το μονοπάτι απαιτεί υπομονή, η λεωφόρος προϋποθέτει ευθύνη και δεν διαθέτει αυτόματο πιλότο. Εδώ θα χρειαστούμε την εμπειρία από τη ζωή των δυτών. Ο δύτης που κατεβαίνει σε μεγάλα βάθη, πρέπει να ανεβαίνει με σχετική βραδύτητα προς την επιφάνεια, να υποστεί μια σταδιακή αποσυμπίεση, διαφορετικά κινδυνεύει από παράλυση. Εσείς που μεταβαίνετε από το μονοπάτι της υψηλής εξεταστικής πίεσης στη λεωφόρο των ελεύθερων επιλογών, χρειάζεστε τη δική σας διαδικασία αποσυμπίεσης. Χρειάζεται να αντεπεξέλθετε στο δέος που προκαλεί η ζωή με περισσότερες ελευθερίες, μακριά από τον καθημερινό γονικό έλεγχο, με το δέλεαρ της πολυδιαφημιζόμενης «φοιτητικής ζωής» να σας περιβάλλει καθημερινά. Ενώ η επιβολή παρέχει την αφορμή για διαμαρτυρία και αντίδραση, η ελευθερία δημιουργεί την ευθύνη των επιλογών, οι οποίες καθορίζουν την εξέλιξή μας. Θα σας συμβούλευα λοιπόν, αν μου επιτρέπετε, να εφαρμόσετε κι εσείς τη σταδιακή αποσυμπίεση του δύτη. Ας αδημονείτε για τον στόχο, ανακαλύψτε τον τρόπο να απολαμβάνετε και τη βραδύτητα της διαδρομής, όσο κι αν η ορμή της νεότητάς σας άλλες προτεραιότητες σας προτάσσει. Απολαύστε όσα η ελευθερία προσφέρει στη νεότητα, συνάμα όμως κρατείστε σταθερά το βλέμμα στον μεγάλο σκοπό. Αυτά τα λίγα χρόνια των σπουδών έχετε συνάμα την ευκαιρία να διαβάσετε βιβλία εκτός του αντικειμένου των σπουδών σας, να παρακολουθήσετε κινηματογράφο, θέατρο, μουσικές εκδηλώσεις, να γνωρίσετε άλλους ανθρώπους, να κάνετε τόσα πράγματα που η στενότητα χρόνου και η έλλειψη προσφοράς στη μικρή μας επαρχιακή πόλη σας στέρησε όλα αυτά τα χρόνια. Για τα παιδιά της επαρχίας ο πλούτος γνώσεων και εμπειριών που παρέχει η εποχή και ο τόπος των σπουδών είναι ακόμη μεγαλύτερος απ’ ό,τι για τα παιδιά που μεγάλωσαν μέσα σε αυτόν.

Αγαπητά μου παιδιά, σε λίγα χρόνια θα αναλάβετε τη διαχείριση των αναγκών της κοινωνίας και τη διοίκησή της, παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη από τη δική μου γενιά, τη γενιά των γονιών σας. Η δική μου γενιά χαρακτηρίζεται από λάθη και παραλείψεις, όμως συνάμα μεγάλωσε παιδιά σαν εσάς, για τα οποία μπορούμε να νιώθουμε περηφάνια και αισιοδοξία, πράγμα το οποίο αποδεικνύει και η σημερινή βράβευσή σας. Νιώθοντας ιδιαίτερη χαρά για την ευκαιρία να μιλήσω, έστω να μονολογήσω, σήμερα απέναντί σας και γνωρίζοντας ότι η υπέρβαση του ορίου λέξεων στις μεν εξετάσεις μειώνει τον βαθμό στη δε πραγματική ζωή εξαντλεί την υπομονή του ακροατηρίου, επιτρέψτε μου να συγχαρώ εσάς τους ίδιους καθώς και τους γονείς και τους δασκάλους σας, που συνέβαλαν στη διαμόρφωση και την επιτυχία σας, και να σας ευχηθώ καλή πορεία στις σπουδές και στη ζωή!

Αγαθοκλής Αζέλης

Η κατά λάθος διακονιάρα

 Έφερε ακόμη έναν γύρο την εκκλησία, όμως εκείνη άφαντη. Ένα μούδιασμα παρέλυσε το σώμα και τη σκέψη της νεαρής κοπέλας. Ασυναίσθητα τινάχτηκε και βρέθηκε να τρέχει κατά μήκος της οδού Θησέως. Δεν είχε στόχο, όμως κι ο στόχος θέλει σκέψη. Κι εκείνης το μυαλό πλημμύριζαν ασύνδετες εικόνες καταιγίδα. Ο πανικός της απρόσμενης απώλειας εναλλασσόταν με τον τρόμο της τιμωρίας. Η υπερήλικη γιαγιά της, πριν λίγα χρόνια φερμένη στην Αθήνα, δεν μπορούσε να προσανατολιστεί στους δρόμους της Καλλιθέας. Τα σπίτια έμοιαζαν μεταξύ τους, ορίζοντας δεν φαινόταν πουθενά, όσο για γράμματα δεν γνώριζε, για να διαβάζει τα ονόματα των δρόμων. Ήξερε να προσανατολίζεται νύχτα χωρίς φεγγάρι στο ορεινό δάσος, όμως στο αστικό τοπίο ήταν αναλφάβητη. Κάθε φορά λοιπόν έπρεπε να τη συνοδέψει κάποιος στην εκκλησία. Σήμερα ήταν πάλι η σειρά της Μ.. Καθώς όμως έπρεπε να πάει ενδιαμέσως φροντιστήριο, της είπε να την περιμένει στην είσοδο της εκκλησίας. Και τώρα έγινε άφαντη. Πώς να γυρίσει μόνη σπίτι και πώς να δικαιολογηθεί! Ενώ έτρεχε, είδε ένα περιπολικό της αστυνομίας να περνά και στο πίσω κάθισμα φαινόταν η γιαγιά. Οι φωνές της ακούστηκαν από το πλήρωμα, που έπιασε στην άκρη. Οι εξηγήσεις που έδωσε η εγγονή φάνηκαν επαρκείς και οι δυο τους πήρανε το δρόμο για το σπίτι. Η μαυροντυμένη με τη μετσοβίτικη ενδυμασία ήταν ταραγμένη. Όταν τελείωσε η θεία λειτουργία, αφηγούνταν αργότερα, βγήκε στην πόρτα. Καθώς δεν τη σήκωναν τα πόδια της, κάθισε σ’ ένα σκαλοπάτι. Ένιωσε κάποιον να της βάζει ένα νόμισμα στην παλάμη. Ανασηκώθηκε με βία, όμως γλώσσα για να διαμαρτυρηθεί δεν ήξερε. Άκρα ταπείνωση για μια γυναίκα με κεντρικό ρόλο στα δρώμενα του ορεινού χωριού της, μαίας και ψυχοπομπού συνάμα, που πονεμένοι κατέφθαναν ξημέρωμα για να τους ξεματιάσει. Πήρε λοιπόν τους δρόμους με το αβέβαιό της βήμα, να αποφύγει άλλη προσβολή. Ούτε κατάλαβε πώς βρέθηκαν οι αστυνομικοί να τη ρωτούν ακατανόητα πράγματα, ούτε πώς βρέθηκε στο περιπολικό. Στο οστεοφυλάκιο, στο κοιμητήριο του χωριού, όπου την έφερε η τελευταία επιθυμία, η επιγραφή του ονόματός της είναι ελληνική. Δεν θα μπορούσε εκείνη να την αναγνώσει, μα ούτε τα δισέγγονά της να ταξιδέψουν με δικές της αφηγήσεις.

Ο τρίτος Νικόλας

Το φορτηγό κατέβαινε βαρύ τις στροφές της εξόδου από το πέρασμα της Κατάρας. Βούιζε το κεφάλι της να σπάσει. Πώς να του το έλεγε, όταν εκείνος ήταν ριγμένος στην καρότσα κι αυτή μπροστά, δίπλα στον οδηγό και στον συνοδηγό; Να ζητούσε στάση; Και πάλι, πώς δεν θ’ άκουγαν οι άλλοι; Έσφιγγε το φασκιωμένο βρέφος στην αγκαλιά της και το κανάκευε σιωπηλά. Ο δρόμος κυλούσε όλο και πιο αργά. Είχε περάσει ώρα από τότε που ο φιλότιμος οδηγός τούς περιμάζεψε από την ερημιά της Κατάρας για την Καλαμπάκα, μήπως βρουν ειδικό γιατρό. Μέχρι την Κατάρα είχαν κάνει ήδη τρεις ώρες δρόμο με τα πόδια από το χωριό, γιατί δεν υπήρχε οδική πρόσβαση. Τρεις ώρες στο δασικό μονοπάτι με το βρέφος στα χέρια. Μέρες τώρα δεν έλεγε να του πέσει ο πυρετός. Εκείνη περπατούσε με δυσκολία. Τα φάρμακα που της έδωσε πριν λίγες μέρες ο γιατρός στο διπλανό Μέτσοβο δεν ενίσχυσαν την αντοχή της. Κι έτυχε να αρρωστήσει και το μικρό. Το φορτηγό συνέχιζε το δρόμο του. Οι δύο άντρες δίπλα της έλεγαν αστεία, για να μείνει ξύπνιος ο οδηγός. Κι αν σταματούσαν, πώς να του το πει, τόσο αψύς που ήταν; Για ώρα οι λέξεις παρέμεναν σκέψεις στα χείλη της. Μέχρι που σταμάτησαν στη βρύση της Ανάληψης. «Κιρί φτσόρλου*», μπόρεσε μόνο να πει. Το μέγεθος του συμβάντος και η αγωνία για τον τρόπο επιστροφής στο χωριό με το νεκρό παιδί πάγωσαν το ξέσπασμα. Ενημέρωσαν τον οδηγό πως δεν θα συνέχιζαν μαζί τους. Εκείνος βγαίνοντας από τη δεκαετία του 40 είχε μάθει να διαβάζει πρόσωπα. «Αν ήξερα, δεν θα σας έβαζα με πεθαμένο παιδί στο αμάξι», τους είπε φεύγοντας, περισσότερο έχοντάς τον ζώσει τα φίδια των προλήψεων παρά θυμωμένος. Το ζευγάρι πήρε τον δρόμο της επιστροφής. Ο Νικόλας, αφηγείτο δεκαετίες αργότερα η μάνα στον μοναδικό γιο που της έζησε, δηλητηριάστηκε από τα φάρμακα που της έδωσε ο γιατρός, γιατί δεν της είπε να σταματήσει τον θηλασμό. Έφταιγε όμως και το όνομα, καθώς φαίνεται. Ήταν ο τρίτος στη σειρά αδικοχαμένος με το ίδιο όνομα. Ο αδελφός του πεθερού της, σφαγμένος από ληστές. Ο κουνιάδος της αυτόχειρας στο ίδιο τους το σπίτι. Και τώρα το πρώτο της αγόρι. Κάθε χρόνο μνημόνευαν τ’ όνομά του στα τρισάγια, μαζί με τους άλλους δυο και τόσους ακόμη. Όμως δεν το ξανάδωσαν σε επόμενα παιδιά.

*«Έσβησε το αγόρι», στα βλάχικα.