Λένω

Ήταν η μικρότερη από εννέα αδελφές η Λένω της Αργύρως. Ο πατέρας της, τσέλιγκας μετρημένος και νοικοκύρης, μοίρασε την περιουσία που απέμενε από τις απανωτές κακοτυχίες σε προίκες. Στην τελευταία απέμεινε μόνο το διπλόσπιτο. Στο όριο της επιβίωσης πάντα, είδε στα είκοσι δύο της να φεύγει η τουρκική φρουρά από το ορεινό βλαχοχώρι, στα τριάντα δύο της να επιστρέφουν ανδρικά ράκη από τη μικρασιατική εκστρατεία, στα τριάντα τέσσερα να μισοχηρεύει από τον πρώτο της αρραβωνιαστικό, σφαγμένο από ληστρικό χέρι, στα τριανταπέντε να παντρεύεται τον κουνιάδο της, στα σαράντα επτά της να την στέλνει το καθεστώς του Μεταξά σχολείο για να μάθει ελληνικά, στα πενήντα της να εισβάλει γερμανικός στρατός στο χωριό που δεν πατούσε άνθρωπος ούτε από τα περίχωρα, στα πενήντα έξι της να εκτοπίζεται λόγω εμφυλίου μαζί με τους συγχωριανούς στο Μέτσοβο, στα εξήντα ένα της να χηρεύει από φονικό, στα εξήντα έξι της να χάνει τον μικρό της γιο, στα εξήντα επτά της να χάνει τον πρώτο της εγγονό και στα εβδομήντα δύο τον δεύτερο, στα εβδομήντα πέντε της να φεύγει ο μεγάλος γιος με τη νύφη της εσωτερικός μετανάστης στην Αθήνα κι εκείνη να αναλαμβάνει τη φροντίδα τριών μικρών, στα εβδομήντα εννέα της να μεταναστεύει με τα τρία μικρά στην Αθήνα για να ενωθεί η οικογένεια. Στα ογδόντα έξι της αυτά τα κορεσμένα γαλανά μάτια έκλεισαν στο διαμέρισμα και το καμπουριασμένο της κορμί κατά παραγγελία επέστρεψε στη γη των προγόνων. Το ίχνος της έγινε ανορθόγραφη επιγραφή στα ελληνικά πίσω από την οικογενειακή φωτογραφία: «Σήμερα 16 Νοεμβρίου 1976 απεβίοσε η μητέρα μου Ε.Α.», κι ας μην έμαθε ποτέ της η ίδια την επίσημη γλώσσα.

Μισά γράμματα

Έκλεισε τα επτά πριν την τετάρτη Αυγούστου. Πήγαινε πρώτη δημοτικού. Μια μέρα που έλειπαν οι άλλοι, άπλωσε την πρώτη της πίτα, για να υπάρχει κάτι στην επιστροφή. Ο πατέρας την ενημέρωσε ότι θα σταματούσε το σχολείο, για να τη στείλει στα Τρίκαλα για δουλειά. Χρειάζονταν κάπου μια παρακόρη για να προσέχει ένα μωρό. Η δική της οικογένεια, πολυάνθρωπη και φτωχή, με δυσκολία έβρισκε το καθημερινό. Στο σπίτι του κάμπου, όταν δεν ασχολείτο με το μωρό, έκανε δουλειές. Έτρωγε ψωμί κάθε μέρα. Μετά από λίγους μήνες το μικρό πέθανε. Επέστρεψε στην πείνα του ορεινού χωριού. Ξανάρχισε την πρώτη δημοτικού. Σε λίγο ο πατέρας το ξανασκέφτηκε. Δεν θα την έστελνε εκείνος στο σχολείο για να μάθει να γράφει ραβασάκια. Την έδωσε δουλικό σε μια συγγενή στην Αθήνα. Από τα παιδιά που φρόντιζε έμαθε ανάγνωση και γραφή. «Αγαπημένη μου μητέρα, σου ασπάζομαι την δεξιά. Πρώτον έρχομαι να ερωτήσω δια την καλήν σου υγεία και δεύτερον μάθε ότι κι εγώ καλά είμαι», έγραφε στην πρώτη της επιστολή. Η γραφή απελέκητη σε όλη της τη ζωή, όμως όπως παρατηρούσε ο απόφοιτος δημοτικού άντρας της, το «και» δεν το έγραφε σαν εκείνον με έψιλον. Τα μόνα κείμενα που χρειάστηκε να διαβάζει ήταν οι στάσεις των συγκοινωνιών, τα ονόματα των δρόμων και η «Φωνή του Κυρίου». Όταν το παιδί της μετανάστευσε στο εξωτερικό, κάθε φορά που της τέλειωναν οι φάκελοι που της άφηνε με γραμμένη τη διεύθυνσή του στα γερμανικά, έμπειρη από την αντιγραφή πλεκτών μοτίβων με το βελονάκι, κατάφερνε να μεταφέρει την ξενική «σύσταση» σε έναν λευκό, που πάντα έφτανε στον αποδέκτη. Στα γηρατειά γνωρίζει ακόμη να υπογράφει, όμως δείχνει πια μια προτίμηση στα μεταγλωττισμένα.

Αντίδωρο

                                                                f. F.

Ενδύματα ασώματα κλεισμένα στο ερμάρι
Γραφές ερήμην της χειρός σωπαίνουν ηχηρά·
Βλεμμάτων ερεισίνωτα θραύσματα τρυφερά
Χαράς και αναφιλητών αναλωμένη χάρη,

Προσκυνητή του χρόνου μας έξω από το κορμί σας
Πνοών ψηφιδωτό δειλό με πλάθουν στη σκιά
Τα ίχνη μας στα ίχνη σας ψάχνοντας αγκαλιά
Την απουσία ακίνητη θωρώντας στη μορφή σας.

Γκαίτε, Φάουστ. Εισαγωγικοί στίχοι

Aφιέρωση

Η μετάφραση αφιερώνεται στην Ελένη, την Μαρία και την Μιχαέλα 

 

Σιμώνετε ξανά διστακτικές μορφές

Νωρίς που κάποτε φανήκατε σε βλέμμα νοτισμένο.

Να προσπαθήσω τώρα πια και να σας συγκρατήσω;

Νιώθω ακόμη την καρδιά δοσμένη για την τρέλλα;

Μα συνωστίζεστε! Καλά, λοιπόν, εξουσιάστε

Καθώς τριγύρω μου ανεβαίνετε από ατμό, νεφέλη·

Το στήθος νιώθει νεανικά και πάλι ταραγμένο

Από τη μαγική πνοή που τον συρμό σας αγκαλιάζει.

 

Μαζί σας φέρνετε εικόνες από ημέρες χαρωπές

Αγαπημένες μου μορφές μαζί σας ανεβαίνουν·

Σάμπως παλιός μισοσβησμένος μύθος

Αγάπη πρώτη και φιλία ανατέλλουν·

Να, ξανανιώνει ο πόνος, επανέρχεται ο καημός

Του λαβυρίνθου της ζωής στρεβλής διαδρομής

Κι ονοματίζει τους καλούς που στις ωραίες ώρες

Από χαρά χιλιόπιοτοι χαθήκαν μακριά μου

 

Δεν τα ακούνε τα στερνά τραγούδια

Ψυχές που τους τραγούδησα τα πρώτα·

Χαμένο πια των φίλων μου το πλήθος

Ξεθωριασμένος, αχ, ο αντίλαλος ο πρώτος.

Το άσμα μου σε πλήθος άγνωστο πηγαίνει

Η επιδοκιμασία του φρικιάζει την ψυχή μου,

Κι ό,τι άλλο απ’ το τραγούδι μου χαρά ίσως να δίνει,

Αν ζει ακόμη, μες στην οικουμένη σκορπισμένο θα πλανιέται.

 

Κι εμένα πιάνει από παλιά χαμένη νοσταλγία

Για των πνευμάτων σιωπηλή και σοβαρή αρχοντία

Σε ήχους πια αόριστο αυτό να αιωρείται

Το αχνιστό τραγούδι μου, ίδιο άρπα αιολική,

Μια φρίκη με διαπερνά, το δάκρυ φέρνει δάκρυ

Νιώθει η αυστηρή καρδιά ήπια, μαλακή·

Ό,τι κατέχω, βλέπω το σαν να’ ταν μακριά μου

Και ό,τι χάθηκε, πραγματικότητα σιμά μου

  

[Εισαγωγή στον Φάουστ του Γκαίτε. Απόδοση: Αγαθοκλής Αζέλης]

Stabat Mater

Η μετάφραση αφιερώνεται στη μνήμη του Θανάση Α. Χονδρού

Πονεμένη στέκει η μάνα

Κάτω απ’ το σταυρό σπαράζει.

Καρφωμένος κει ο βλαστός της.

Κι από της ψυχής τη θλίψη

Με του θάνατου τη φρίκη

το σπαθί του πόνου σκίζει.

Ώ θλίψης παρανάλωμα

Στην όψη του μονογενή

Που χάρο αντιπαλεύει

Θλίψη, θρήνος και βάσανο,

Την ψυχή της διαπερνά

Και φρίκη, από του γιου τον πόνο.

Τίνος άνθρωπου στην πλάση

Την ψυχή δε θα μουδιάσει

Της Θεοτόκου η πληγή;

Που απ’ τον πόνο χτυπημένη

Χλωμή στέκει βυθισμένη

Στου παιδιού της τη θανή.

Για τα κρίματα του κόσμου

Είδε του Ιησού τα μέλη

Το φραγγέλιο ν’ αυλακώνει

Είδε τη γλυκιά της γέννα

Να χλωμιάζει απελπισμένος

Την ψυχή να ξεφυσά.

Μάνα, της αγάπης νάμα

Κάν’ της θλίψης σου το ρέμα

Καταρράκτη στην ψυχή μου

Κάνε να καεί η καρδιά μου

Απ’ αγάπη θεανθρώπου

Σαν εσέ να αισθανθώ.

Θεομήτωρ, του παιδιού σου

Τις πληγές του εσταυρωμένου

Τύπωσέ τις στην καρδιά μου

Του παιδιού σου, πληγωμένου,

Πόνο εγώ να μοιραστώ

Που για μένα υποφέρει.

Άσε εμέ από καρδιάς με σένανε να κλάψω

Με τον εσταυρωμένο ένα να γενώ

Όσο η ζωή ακόμη απαντέχει!

Μαζί σου δίπλα στο σταυρό

Να στέκω, πάνω να κοιτώ

Αυτό ποθεί η ψυχή μου.

Ώ παρθένε των παρθένων

Άκου τον βαθύ μου πόθο

Με σε άσε με να κλάψω

Τη θανή Χριστού ν’ αντέξω

Των παθών το πεπρωμένο

Με σε κάν’ να μοιραστώ

Στις πληγές να στοχαστώ.

Ας υποφέρω τις πληγές

Του μαρτυρίου, σε ανάταση

Απ’ του γιου σου την αγάπη.

Έμπυρος, συνεπαρμένος

Από εσέ, παρθένε, ας στηριχθώ

Στης κρίσης την ημέρα.

Ας με φυλάει ο σταυρός

Του θεανθρώπου ο θάνατος

Κι η χάρη ας με θερμαίνει

Όταν το σώμα μου πεθάνει

Κάνε η ψυχή μου να δοθεί

Στη δόξα παραδείσου. Αμήν!

Σημ.: Πρόκειται για την εκδοχή που μελοποίησε ο Pergolesi. Εδώ έχουμε μια (προσωρινή) μεταγραφή στα ελληνικά, η οποία δεν είναι κατά λέξη μετάφραση, παρά μια προσπάθεια μεταφοράς της ατμόσφαιρας του πρωτοτύπου, χωρίς όμως να αλλοιωθεί το νόημά του.

Αγαθοκλής Αζέλης

Requiem για τον Θανάση Χονδρό

Πριν λίγο καιρό βιώσαμε την απώλεια του αγαπημένου μας Θανάση Χονδρού. Δύο φίλοι και συνάδελφοί του (Αγαθοκλής Αζέλης, φιλόλογος, και Φιλαρέτη Φροξυλιά, μουσικός) νιώσαμε την ανάγκη να τον αποχαιρετίσουμε με τα δικά του μέσα, την ποίηση και τη μουσική. Σαν από μόνο του γεννήθηκε ένα τραγούδι. Με ιδιαίτερη ευαισθησία, την προσπάθεια να αποκτήσει σώμα το τραγούδι πλαισίωσαν ο συνάδελφος μουσικός Πρόδρομος Κούκος και η φοιτήτρια Μουσικών Σπουδών Ειρήνη Κρικώνη. Το εγχείρημα θα έμενε ανολοκλήρωτο χωρίς την εθελοντική τεχνική στήριξη του στούντιο ΗΧΟΓΕΝΝΗΣΗ της κας Μεταξίας Καλαμπάκα και την επιμέλεια ήχου του κ. Παναγιώτη Καλαμπάκα.
Συντελεστές
Αγαθοκλής Αζέλης: Στίχοι
Πρόδρομος Κούκος: 1ο βιολί
Ειρήνη Κρικώνη: 2ο βιολί, ερμηνεία
Φιλαρέτη Φροξυλιά: Σύνθεση, ενορχήστρωση, πιάνο
ΗΧΟΓΕΝΝΗΣΗ, Βιοτεχνία Επεξεργασίας Ήχου (Μεταξία Καλαμπάκα): Ηχογράφηση
Παναγιώτης Καλαμπάκας: Επιμέλεια ήχου


https://soundcloud.com/lenuscha/requiem

 

[Αθέατο σαν άνεμο που πνέει

Σε νιώθαν όσοι μέσα σου πετούν

Ωθούσες κάποτε μιαν άτρακτο που καίει

Ίσιωνες άλλοτε φτερούγες που λυγούν

 

Μα τώρα πώς ταξίδι να κινήσει

Που ο άνεμος βουβός ακινητεί

Ποιος τα δεσμά της θλίψης μας θα λύσει

Σε τι ουρανούς δίχως εσέ να πορευτεί

 

Φτενή η μνήμη μπρος στην απουσία

Μάχες μας δίνει οπισθοφυλακής

Σαν άμμος γλίστρησε η θεία σου ουσία

Σ’ άνεργα δάχτυλα δεσμώτες της στιγμής

 

Μα τώρα ποιος ταξίδι να κινήσει

Που ο άνεμος βουβός ακινητεί

Πώς τα δεσμά της θλίψης μας θα λύσει

Σε τι ουρανούς δίχως εσέ να πορευτεί]

 

† Θανάσης Α. Χονδρός

 

 

     Αισθάνομαι την ανάγκη να καταγράψω και να δημοσιοποιήσω τις σκέψεις μου για τον εκλιπόντα φίλο, συνάδελφο και συνεργάτη Θανάση Χονδρό. Έναν άνθρωπο, ο οποίος είτε ως τέκνο κι αδελφός, είτε ως συνάδελφος και φίλος, ως δάσκαλος και συνοδοιπόρος, χωρίς να το προσπαθεί, γινόταν αμέσως και παρέμενε αγαπητός. Έναν άνθρωπο σεμνό, ο οποίος ματαίως προσπαθούσε να συγκαλύπτει το πολύπλευρο ταλέντο του, ματαίως διότι αυτό ίσως είναι μια από τις λιγοστές «αδυναμίες» ενός χαρισματικού ανθρώπου, το χάρισμά του να φέγγει ακόμη και κάτω από την επιμελή προσπάθειά του να το κρύβει. Έναν άνθρωπο που δεν επιχείρησε ποτέ να επιδείξει και να αποδείξει κάτι για τον εαυτό του, γιατί καμιά ποιότητά του δεν ήταν επίκτητη σαν ένδυμα ξένο επάνω του. Έδειχνε γεννημένος με αρετές, τις οποίες θεωρούσε φυσικές και ως εκ τούτου δεν τις έβλεπε, γόνος ευγενής ανάλογων γονέων ευγενών. Δεν ένιωθε έκπληξη γι’ αυτό που ήταν, αντίθετα με ό,τι συχνά συμβαίνει και γεμίζει ο κόσμος μικροπρέπεια. Αυτό όμως προκαλούσε διπλή έκπληξη σε όσους είχαμε την τύχη να τον ανακαλύπτουμε σιγά σιγά αλλά σε αποκαλυπτικές διαστάσεις. Κι ενώ συχνά συμβαίνει, για έναν άνθρωπο να ακούμε πρώτα από τον περίγυρο διάφορες κακίες μέχρι η προσωπική γνωριμία να τις διαψεύσει, για τον Θανάση άκουγες πρώτα τον θαυμασμό του περίγυρου και μετά διαπίστωνες ότι ακόμη κι αυτός ήταν συγκρατημένος.

     Ο Θανάσης σπούδασε μουσική στο Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής του ΤΕΙ της Άρτας. Υπήρξε η μόνη του, άκρως συνειδητή, επιλογή σπουδών. Δικαιώθηκε από την εξέλιξή του, αν και η έκβαση θα μπορούσε να είναι ανάλογη τουλάχιστον σε οποιαδήποτε θεωρητική επιστήμη. Είχα την τιμή να διατελώ αναγνώστης των κειμένων του αγαπημένου μου ακάματου φίλου και κάθε φορά ανακάλυπτα άγνωστες πλευρές του. Άρχισα από την πρωτοπόρο διπλωματική του εργασία για την παραδοσιακή μουσική της περιοχής Ασπροποτάμου, που είναι έτοιμη για έκδοση, διάβασα θεωρητικά κείμενα, πυκνές εργασίες για το μεταπτυχιακό του σε αγγλικό πανεπιστήμιο κι ένιωσα να διαψεύδονται τα στερεότυπα των συνομηλίκων μου για τη νέα γενιά. Μια γενιά με χωρίζει από τον Θανάση και μολαταύτα γράφει σοφότερα από μένα και άλλους πολλούς.

     Ο Θανάσης, αυτός ο κομψός και με ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ νέος άνδρας, εκτός από την στέρεη επιστημονική γνώση είχε και εδραία καλλιτεχνική υπόσταση. Όχι μόνο του σολίστα, αλλά και του δημιουργικού καλλιτέχνη, ο οποίος έγραφε βαθυστόχαστη ποίηση, συνέθετε μουσική, διατύπωνε κριτικό λόγο για ζητήματα τέχνης και μη. Έχει έτοιμο για ηχογράφηση έναν δίσκο, εν πολλοίς με δικά του μελοποιημένα ποιήματα, για τον οποίο θα ψάχναμε για συνεργάτες τούτες τις δίσεκτες, καθώς αποδείχτηκε, μέρες. Ας υποσχεθούμε σιωπηρά οι φίλοι του, να δώσουμε μια υλική προσβάσιμη για το κοινό μορφή στο πνευματικό του έργο.

     Τον Θανάση δεν τον συναντούσα συχνά, όμως ένιωθα ότι είμασταν σε διαρκή επικοινωνία, όπως συμβαίνει με πολύ δικά μας πρόσωπα, με τα οποία συμπορευόμαστε εδώ και χρόνια. Ένιωθα ότι τον φέρω μέσα μου, κι ότι η αυτοπρόσωπη επικοινωνία δεν ήταν πάντα απαραίτητη για τον διηνεκή μας διάλογο. Το ίδιο συνέβαινε και σε πολλούς ακόμη φίλους του.

     Αν ισχύει ότι ένας άνθρωπος ζει όσο υπάρχουν άνθρωποι που τον θυμούνται, τότε ο Θανάσης μας θα παραμείνει ζωντανός στην τελευταία του κατοικία που είναι η καρδιά όσων ευεργετηθήκαμε εισπνέοντας την ευωδιά του πνεύματός του και τη γενναιοδωρία της άδολης ψυχή του, όσων τον αγαπήσαμε και αναμετρηθήκαμε με τον στοχασμό και την ευαισθησία του, δηλαδή σε έναν χώρο πέρα από τη μνήμη και τη λήθη.

 

Αγαθοκλής Αζέλης

Το Μουσικό Σχολείο Τρικάλων από την πλευρά του γονιού

Εργαζόμουν ήδη έξι χρόνια ως φιλόλογος στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων, όταν πέρυσι τέτοιον καιρό η κόρη μου, τελειόφοιτη του δημοτικού, μου ζήτησε να υποβάλω αίτηση συμμετοχής της στις εξετάσεις επιλογής μαθητών για την Α΄ τάξη Γυμνασίου του Μουσικού Σχολείου. Έξι χρόνια πριν είχα υποβάλει ο ίδιος τη δική μου αίτηση για άλλου είδους «εξετάσεις», εννοώ την αίτηση μετάθεσης προς το ξεχωριστό αυτό σχολείο, το οποίο επιλέγει το προσωπικό του με βάση το βιογραφικό του και όχι τη συνηθισμένη μοριοδότηση που ισχύει για τα υπόλοιπα σχολεία. Το προσωπικό του Μουσικού Σχολείου επιλέγεται με κριτήριο τις μεταπτυχιακές σπουδές, τη μουσική-καλλιτεχνική παιδεία ή εμπειρία, το πνευματικό έργο γενικότερα και την καθολική συγκρότηση. Θεωρούσα από τότε, για την ακρίβεια από όταν διορίστηκα ως εκπαιδευτικός στο δημόσιο, αυτό το είδος σχολείων πρωτοποριακό για τη χώρα μας. Όταν άρχισα να εργάζομαι στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων συνειδητοποίησα εμπράκτως ότι εκτός από πρωτοποριακό είναι και υποδειγματικό, άξιο μίμησης σε επίπεδο προγράμματος σπουδών και εκπαιδευτικών πρακτικών.

Από την αρχή ένιωσα ενθουσιασμό με το νέο εργασιακό μου περιβάλλον. Οι καθηγητές των μαθημάτων γενικής παιδείας συνεργάζονται με καθηγητές της μουσικής πολυάριθμων ειδικοτήτων, το σχολείο γίνεται σχολή για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς του, οι οποίοι διδάσκουν και μαθαίνουν συνάμα. Περνώντας ο χρόνος συνειδητοποίησα ότι σε διπλανές αίθουσες, αθόρυβα, δίδασκαν διακεκριμένες προσωπικότητες του επιστημονικού και καλλιτεχνικού χώρου, οι οποίες έφερναν στο σχολείο μας την αύρα ενός επιστημονικού εργαστηρίου, μιας λογοτεχνικής συντροφιάς ή μιας αίθουσας συναυλιών ακόμη και από την άλλη ακτή του Ατλαντικού. Κάποια στιγμή δημοσίευσα την εξής σκέψη: «Σε αυτό το ολοκληρωμένο σχολείο, στο οποίο συναιρούνται οι τέχνες με τα γράμματα και προσφέρονται στους μαθητές του ως ένα πολυεργαλείο διάνοιας, αισθητικής και ενσυναίσθησης, ένα μειονέκτημα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος μετασχηματίζεται σε προτέρημα: το μόνιμο άξιο καλλιτεχνικό προσωπικό του συναντάται με αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, για τους οποίους η διδασκαλία στο σχολείο μας αποτελεί σταθμό μιας πολύ σημαντικής ανοδικής σταδιοδρομίας, τέρμα μιας πορείας και αφετηρία μιας άλλης. Έτσι συντελείται μια διαρκής πνευματική ανανέωση τόσο για τους μαθητές όσο και για το προσωπικό του όλων των κατευθύνσεων, το οποίο έχει την ευκαιρία μιας διαρκούς δια βίου μαθητείας.»

Αυτά και άλλα πολλά είχα παρατηρήσει, πάντα από τη σκοπιά του εκπαιδευτικού, της μιας πλευράς της σχολικής μονάδας. Τώρα που η κόρη μου ολοκληρώνει την πρώτη χρονιά της σε τούτο το σχολείο νιώθω την ανάγκη να μοιραστώ μαζί σας με την ιδιότητα του γονιού την πεποίθηση ότι το Μουσικό Σχολείο Τρικάλων αποτελεί έναν προνομιακό χώρο μάθησης, στον οποίο η κυρίαρχη παράμετρος άμιλλας μεταξύ των μαθητών είναι ανάπτυξη σφαιρικής προσωπικότητας με ποιοτικές επιδόσεις σε ποικίλους τομείς, ένας από τους οποίους είναι και η μουσική. Διαπίστωσα και ως γονιός ότι το παιδί μου μεγαλώνει με ασφάλεια σε ένα πλούσιο σε βιώματα σχολικό περιβάλλον, ενώ είχα τη χαρά να διαπιστώσω και από άλλη οπτική γωνία το επίπεδο και την προσφορά του προσωπικού του σχολείου, από την πανταχού παρούσα τριάδα της διεύθυνσης με το εξαντλητικό ωράριο (η οποία αντιμετωπίζει τις υποχρεώσεις δύο σχολείων, καθώς το Μουσικό είναι τόσο Γυμνάσιο όσο και Λύκειο) μέχρι τους εκπαιδευτικούς του καθημερινού αγώνα για τη μάθηση.

Παράλληλα είδα μέσα από τα μάτια του παιδιού μου την αξία της μουσικής παιδείας με τον τρόπο που αυτή διαμεσολαβείται στο συγκεκριμένο σχολείο και τη σημασία της συμμετοχής σε συναυλίες-παραστάσεις, μοναδικό κι αυτό χαρακτηριστικό του Μουσικού Σχολείου. Εδώ χρειάζεται να παραθέσω μια σκέψη που δημοσιοποίησα παλιότερα, η οποία όμως επικαιροποιείται μέσα από τη νέα οπτική γωνία: Μεγάλη σημασία έχουν οι πρόβες στις οποίες συμμετέχουν οι μαθητές, η πολύμηνη προετοιμασία τους, εκτός από την επί σκηνής παρουσία τους.

«Στην περίπτωση των επαγγελματικών μουσικών συνόλων είναι λογικό να μην απασχολούν το φιλόμουσο κοινό οι πρόβες τους. Στην περίπτωση όμως σχολικών μουσικών συνόλων, συμβαίνει ή οφείλει να συμβαίνει το αντίθετο. Η ουσία (καλλιτεχνική και παιδαγωγική) βρίσκεται στις πρόβες και όχι στην παράσταση. Αυτό συμβαίνει, διότι οι νεαροί μουσικοί είναι μαθητές, οι οποίοι παρακολουθούν καθημερινά τα σχολικά μαθήματα (και τα αντίστοιχα … απογευματινά, με το ανάλογο χρονικό κόστος) και επιπλέον παρακολουθούν μαθήματα μουσικών οργάνων σε πρόσθετες διδακτικές ώρες, ενώ συμμετέχουν και σε μουσικά σύνολα, τα οποία υλοποιούν τις ενδοσχολικές γιορτές και τις δημόσιες εκδηλώσεις του σχολείου. Αν δεν είναι άθλος ό,τι κατορθώνουν αυτοί οι μαθητές, τότε μάλλον έχουν χάσει οι λέξεις τη σημασία τους. Όμως το θέμα εξακολουθεί να μην είναι ποσοτικό. Αξίζει να προσέξει κανείς την παιδαγωγική διάσταση του πράγματος, η οποία προσφέρει απαράμιλλη ποιότητα. Συγκεκριμένα, ενώ για τα Γενικά Λύκεια το Υπουργείο Παιδείας προγραμμάτισε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, της οποίας ένας βασικός στόχος είναι η μαθητοκεντρική και ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, με στόχο να καλλιεργηθούν οι δεξιότητες του μαθητή μέσα από τη συνεργασία σε ομάδες υπό την καθοδήγηση και όχι την αυταρχία του καθηγητή, στο Μουσικό Σχολείο αυτοί οι στόχοι υπάρχουν και υλοποιούνται από την αρχή της λειτουργίας του. Συγκεκριμένα, κάθε μαθητής, στο ατομικό μουσικό μάθημα, αποτελεί το επίκεντρο, την αρχή και το τέλος (=σκοπό) του μαθήματος. Η επίδοσή του εξελίσσεται και συνάμα ελέγχεται και αξιολογείται από μάθημα σε μάθημα, ενώ ο ίδιος είναι εκ των πραγμάτων σε θέση να κάνει την αυτοαξιολόγησή του. Η εκμάθηση μουσικού οργάνου απαιτεί, πέρα από την ευαισθησία, μεγάλη αυτοπειθαρχία, η οποία επίσης διδάσκεται και κατακτάται με την πάροδο του χρόνου. Από την άλλη μεριά η συμμετοχή στα μουσικά και άλλα σύνολα (ορχήστρα, χορωδία, θεατρικό σύνολο, σύνολο μουσικής τεχνολογίας κ.ά.) διδάσκει στα παιδιά άλλες δεξιότητες, αρχές και αξίες. Εδώ διδάσκεται ο απόλυτος συντονισμός και η συνεργασία, η υπέρβαση του εγώ και η διάλυσή του μέσα στο εμείς της συλλογικότητας, με έναν ιδιαίτερο τρόπο: ενώ δεν καταργείται το υποκείμενο-πρόσωπο, εναρμονίζεται με το συλλογικό υποκείμενο-μουσικό σύνολο, στο οποίο κάθε όργανο ξεχωρίζει μεν, όμως αυτό γίνεται μέσα από τη συν-φωνία, την ένωση με τα άλλα με στόχο την επίτευξη του τελικού αποτελέσματος, το οποίο υπακούει σε τελευταία ανάλυση και σε μια αισθητική αρχή. Αυτή η ύψιστη παιδαγωγική διαδικασία, ιερουργία θα την ονόμαζα αν δεν κινδύνευα να χαρακτηριστώ γλυκερός, συντελείται καθημερινά στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων. Το αποτέλεσμα είναι, χωρίς να καταργούνται τα λειτουργικά όρια, μαθητές και εκπαιδευτικοί να συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο παιδαγωγικό σύνολο, να ενεργούν σαν μέλη μιας πολυμελούς οικογένειας, η οποία μαθαίνει να αντιμετωπίζει συλλογικά τα ζητήματα που προκύπτουν κάθε φορά. Κάθε σχολική χρονιά λαμβάνει χώρα στο σχολείο πολύπλευρη παιδαγωγική δράση, τόσο στο πλαίσιο των μουσικών μαθημάτων όσο και σε εκείνο των μαθημάτων γενικής παιδείας, τα οποία δεν λαμβάνουν δημοσιότητα, όμως συμβάλλουν σημαντικά στην καλλιέργεια των παιδιών.

Ας μην υποτιμήσουμε όμως την ίδια τη συναυλία, την έκθεση δηλαδή των μαθητών σε εξωσχολικό κοινό. Καθημερινά συζητάμε οι εκπαιδευτικοί με τους μαθητές και τους γονείς τους την ανάγκη να συνειδητοποιήσουν οι νεαροί μας συνεργάτες ότι η ζωή αποτελεί μια «παράσταση», στην οποία εφαρμόζει κανείς όσα έμαθε από το σχολείο και τους λοιπούς φορείς κοινωνικοποίησης, ότι η ζωή απαιτεί κυρίως όχι πληροφορίες αλλά δεξιότητες. Η συμμετοχή λοιπόν των μαθητών στις δημόσιες συναυλίες αποτελεί την ύψιστη πρόβα για τον δημόσιο βίο τους, καθώς απέναντί τους έχουν άτεγκτους κριτές, ένα κοινό που πρέπει να το κατευνάσουν και να το κερδίσουν, αφού πρώτα πειθαρχήσουν απαρέγκλιτα στις αρχές του μουσικού συνόλου και στις οδηγίες του μαέστρου. Όταν μάλιστα συμμετέχουν και καθηγητές στο σύνολο, τότε ολοκληρώνεται η εικόνα του μουσικού συνόλου ως κοινωνίας ανθρώπων με ποικίλου επιπέδου ηλικίες και δεξιότητες, τις οποίες αλληλέγγυα μοιράζονται υπηρετώντας τον κοινό στόχο. Σε μια άναρχη, απείθαρχη, δίχως όρους ανταγωνιστική, ατομικιστική και σε μεγάλο βαθμό ακαλαίσθητη και δυσαρμονική κοινωνία σαν την ελληνική, το Μουσικό Σχολείο οφείλει να αποτελεί σημείο αναφοράς και πρότυπο, Θερμοπύλες μιας καταρρέουσας κοινωνίας των πολιτών.» Θα συμπλήρωνα τώρα τα παραπάνω με μια αναφορά στον αμέτρητο προσωπικό χρόνο που διαθέτουν οι εκπαιδευτικοί του σχολείου εκτός ωραρίου και μάλιστα –σε μια κοινωνία που το χρήμα αποτελεί θεμελιώδη αξία- χωρίς χρηματική αποζημίωση.

Το παιδαγωγικό έργο που παρουσίασα παραπάνω αποτελεί επαξίως πόλο έλξης για τους γονείς οι οποίοι αγωνιούν να προσφέρουν στα παιδιά τους σφαιρική παιδεία σε ένα παιδαγωγικά άρτιο και ασφαλές περιβάλλον, σε ένα σχολείο από το οποίο δεν αποφοιτούν μόνο μουσικοί αλλά νέοι έτοιμοι να σπουδάσουν σε όλες τις ειδικότητες. Μάλιστα σε μια κοινωνία όλο και πιο ανταγωνιστική, είναι σημαντικό να προσφέρουμε στα παιδιά μας όχι πληροφορίες περιορισμένης χρήσης παρά εφόδια ζωής, δηλαδή σφαιρική παιδεία, ενσυναίσθηση μέσα από την επαφή με την τέχνη, ισχυρή προσωπικότητα μέσω της υποστηρικτικής συναισθηματικής ωρίμανσης, κοινωνικότητα και συνεργατικότητα, πράγματα που συναποτελούν την καθημερινότητα στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων. Τέλος, οι δυσκολίες του νέου Λυκείου τόσο σε διδακτικό όσο και σε εξεταστικό επίπεδο μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά σε ένα τέτοιο «οικογενειακό» σχολικό περιβάλλον, στο οποίο μάλιστα ο αριθμός μαθητών ανά τμήμα είναι κατά μέσο όρο σαφώς μικρότερος από ό,τι στα Γενικά Λύκεια.

 

Αγαθοκλής Αζέλης

Ομιλία στην εκδήλωση-τιμής του Δήμου Τρικκαίων στις 17/04/2014 για τη θυσία των 5 ΕΠΟΝιτών στις 18/04/1944

Κυρίες και κύριοι!

Συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ για να τιμήσουμε τη μνήμη των πέντε νεαρών συμπατριωτών μας, των πέντε ΕΠΟΝιτών, οι οποίοι πρόσφεραν τη ζωή τους στην κοινή υπόθεση της ελευθερίας όλων μας. Πρόκειται για τους Στέργιο Γάτσα – Γιάννη Μπριάζη – Κώστα Στεργιόπουλο – Κώστα Σύρμπα - Αποστόλη Τσιανάκα. Μέρα που είναι όμως, αντί να ξοδευτούμε σε ανέξοδες ρητορείες, ας αφουγκραστούμε έναν διάλογο ανάμεσα σε έναν σημερινό πατέρα και το παιδί του, σχολικής ηλικίας, που βρίσκονται κάπου ανάμεσά μας:

 

Τι δείχνει αυτό το γλυπτό πατέρα;. Το βλέπω τόσο συχνά αλλά ποτέ δεν έτυχε να σε ρωτήσω…

 Δείχνει πέντε νέους άντρες, που πριν από 70 χρόνια, στις 18 Απριλίου 1944 τους εκτέλεσαν με απαγχονισμό σε τούτον εδώ το χώρο.

 Ποιοι τους εκτέλεσαν;

 Οι Γερμανοί Ναζί κατακτητές.

Πώς βρέθηκαν οι Γερμανοί Ναζί εδώ;

 Κατέκτησαν τη χώρα μας για να πάρουν με τη βία τον πλούτο της και να βάλουν το λαό μας να δουλεύει γι’ αυτούς.

Μόνοι τους εκτέλεσαν τους πέντε νέους;

 Όχι, συνεργάστηκαν μαζί τους μερικοί Έλληνες, οι λεγόμενοι δωσίλογοι, οι οποίοι θεώρησαν ότι τα συμφέροντά τους ταυτίζονταν με τα συμφέροντα των κατακτητών.

Γιατί τους εκτέλεσαν;

Για τιμωρία και παραδειγματισμό.

Τιμωρία για τι;

Διότι αντιστάθηκαν στον κατακτητή. Δε δέχτηκαν μοιρολατρικά να τον υπηρετούν ούτε να αφεθούν έρμαιο στην αυθαιρεσία του. Τον πολέμησαν.

Παραδειγματισμό για τι;

Για να φοβηθούν οι υπόλοιποι και να μην τους μιμηθούν.

Φοβήθηκαν οι υπόλοιποι;

Όχι, επιβεβαιώθηκαν στη σκέψη ότι έχουν λόγους να αντιστέκονται και τους μιμήθηκαν.

Δηλαδή αντιστάθηκαν κι άλλοι στον κατακτητή;

Πολύ μεγάλο μέρος του λαού, οργανωμένο μάλιστα σε αντιστασιακές οργανώσεις.

Εκτελέστηκαν κι άλλοι αντιστασιακοί;

Πάρα πολλοί. Η Ελλάδα είναι γεμάτη μνημεία πεσόντων.

Είχαν κάποια βεβαιότητα για το αποτέλεσμα της δράσης τους αυτοί οι νέοι, κι όλοι όσοι αγωνίστηκαν σαν αυτούς;

Όχι, όμως ήταν βέβαιοι ότι η παθητικότητα δεν τους έδινε καμιά προοπτική αλλά τους εξασφάλιζε μόνον αυτό που ήθελαν να αποφύγουν, δηλαδή τη σκλαβιά, που είναι μια μορφή ηθικού θανάτου.

Άκουσα κάποιον να τους αποκαλεί ήρωες. Οι ήρωες είναι διαφορετικοί από τους άλλους ανθρώπους;

Ήρωες ονομάζουμε κανονικούς ανθρώπους σαν εμάς, οι οποίοι όμως, σε δύσκολες στιγμές, αντί να υπολογίζουν το δικό τους ατομικό συμφέρον, δρουν για το κοινό καλό, θυσιάζοντας το δικό τους.

Εμείς γιατί συγκεντρωθήκαμε εδώ;

Για να τιμήσουμε τη μνήμη αυτών των ηρώων.

Γιατί πρέπει να τους θυμόμαστε;

Γιατί ανήκει στην παράδοσή μας να τιμούμε όσους με ιδέες και πράξεις τους υπηρετούν το κοινό καλό. Επίσης διότι προχωρώντας προς το μέλλον πρέπει που και που να κοιτάζουμε προς το παρελθόν.

Τι σχέση έχει το παρελθόν με το μέλλον;

Όποιος ξεχνάει το παρελθόν είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει, γράφουν οι Γερμανοί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Νταχάου.

Κυρίες και κύριοι,

Ζούμε σε έναν τόπο που έχει περάσει πολλά δράματα, πολλές δυσκολίες. Κάθε εποχή έχει τις δικές της. Η εποχή μας επίσης. Στις δύσκολες στιγμές είναι ακόμη πιο έντονη η ανάγκη να ανατρέχουμε σε παραδείγματα που μας δείχνουν το δρόμο και συνάμα γεννούν ελπίδα. Οι ήρωες τους οποίους τιμούμε σήμερα, μας υποδεικνύουν να έχουμε δύναμη ψυχής και να μη φοβόμαστε το φόβο. Ενωμένοι, αλληλέγγυοι και άφοβοι ας διεκδικούμε κάθε μέρα τη θέση μας στον κόσμο. Έτσι θα τιμήσουμε όπως αρμόζει τους αιώνια νέους αυτούς άντρες, που μας κοιτάζουν μέσα από το χάλκινο κορμί τους. Ας είναι αιωνία η μνήμη τους.

 
Αγαθοκλής Αζέλης