Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αζέλης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αζέλης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 4 Μαΐου 2023

Προσωπικές ιστορίες (του Βαγγέλη Καραμανωλάκη)

https://www.oanagnostis.gr/prosopikes-istories-toy-vaggeli-karamanolaki/?fbclid=IwAR0s0iSXvALWptbqVKCQAgMdu2Z3aXjook9HcS8NwzcyvAsu31yKQJ8jcns 


Πώς μιλάς για το οικογενειακό παρελθόν; Πώς ξαναγυρίζεις πίσω σε όσα σε σημάδεψαν, ειδικά σε εκείνα που δεν έζησες; Εκείνα που ήλθαν από ένα μακρινό αλλά και τόσο κοντινό χρόνο, εκείνα που άκουσες από τις ψιθυριστές φωνές των δικών σου, τα πρωινά που ξύπναγες και στο διπλανό δωμάτιο συζητούσαν όσα δεν χρειάζονταν να ξέρεις; Πώς αναμετριέσαι με εκείνα που έρχονται ακόμη απρόσκλητα στον ύπνο σου, σκηνές από ένα παρελθόν που δεν έζησες, και γι’ αυτό τόσο αμετάκλητο και καθοριστικό; Πώς ανασυνθέτεις όλον αυτόν τον κόσμο των υλικών κληρονομιών που γέμισαν την παιδική ηλικία, έπιπλα, φωτογραφίες, μικροαντικείμενα μιας καθημερινότητας που ήταν μια φορά;

Το βιβλίο του Αγαθοκλή Αζέλη είναι ένας αποχαιρετισμός σε έναν κόσμο που πια δεν υπάρχει. Σε έναν κόσμο περίεργων ονομάτων και μια άγνωστης γλώσσας που χάθηκε μαζί με τις ορεσίβιες βλάχικες κοινότητες, σε έναν κόσμο που έγινε πια τουριστικό προϊόν, φολκλορικές ενδυμασίες και μαθήματα λαογραφικών συλλόγων. Έναν κόσμο που έσβησε μαζί με τους εκπροσώπους του, τους γονείς και τους παππούδες, κι όλους εκείνους τους συγγενείς που βρεθήκαν μαζί σε ξεχασμένες πια συνάξεις και τραπεζώματα. Βρέθηκαν για να χαθούν έπειτα για πάντα, όταν τα σκοινιά που τους έδεναν μαζί δεν άντεξαν πλέον, όταν ο φάρος της κοινής καταγωγής έσβησε, για να ταξιδέψουν στα σκοτάδια της δικής τους θάλασσας. Ο Αζέλης θέλησε τώρα να ανάψει ξανά αυτό το φως. Είχε την επιθυμία να φωτοδοτήσει αυτό τον φάρο φέρνοντας κοντά του πάλι ξεχασμένες λέξεις και στάσεις, να ξαναδώσει ζωή και χρώμα στα ναυάγια των μικρών πλοίων που κάποτε διέσχιζαν τη θάλασσα των παιδικών ονείρων του, να αναζητήσει τη ρίζα του. Και να μιλήσει για τα καλά αλλά και για τα άσχημα. Γιατί το βιβλίο αυτό, κατά τη δική μου ανάγνωση, μιλάει κυρίως για ένα τραύμα. Για ένα βαθύ διαγενεακό τραύμα, όπως το όρισε η βλαχοφωνία αλλά και η φτώχεια, οι κλειστοί ορίζοντες ενός κόσμου που έζησε και διατηρήθηκε για αιώνες χάρη στη σταθερότητα και την ακινησία του. Κι ο Αζέλης γράφει για όλα αυτά γιατί δεν έχουμε άλλον τρόπο να ξορκίζουμε ό,τι μας τρώει παρά τον λόγο, δεν έχουμε άλλο τρόπο να αντιμετωπίσουμε το τραύμα παρά μόνο μιλώντας το, δίνοντάς του νόημα και υπόσταση.

 

Σπονδή στη μακρά διάρκεια

Το βιβλίο του είναι μια σπονδή στη μακρά διάρκεια. Στη μακρά διάρκεια όπως την όρισαν το ορεινό τοπίο και η φύση και όπως η ίδια καθόρισε τους τρόπους επιβίωσης και παραγωγής σε ένα κόσμο όπου η φτώχεια ήταν καθεστώς, σε μια περίκλειστη κοινωνία με κανόνες και όρια, θεσμοθετημένες πρακτικές και στάσεις ζωής. Σε μια κοινωνία που ζούσε ακολουθώντας τους κανόνες που η φύση όριζε, συμφιλιωμένη με τη φθορά και τον θάνατο, όπως αποτυπωνόταν, λ.χ., στην παιδική θνησιμότητα ή στα θύματα των πολέμων. Κανόνες και όρια, πρακτικές και στάσεις που σκόρπισε μακριά σαν τραπουλόχαρτα η δημιουργία των εθνικών κρατών και κυρίως ο 20ός αιώνας και οι πολλαπλές διαδρομές του. Ο σταθερός κόσμος των προγόνων του συγγραφέα γκρεμίστηκε μέσα από τη δημιουργία εκείνων των δικτύων που βάθαιναν την ύπαρξη και συνοχή του εθνικού κράτους –εκπαίδευση, θρησκεία, στρατός– ενώ παράλληλα έθετε τους πολίτες του σε μια αέναη κίνηση, πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα, εσωτερικοί και εξωτερικοί μετανάστες στις μεγαλουπόλεις όλης της γης. Η πολεμική δεκαετία και η υποχρεωτική στρατολόγηση, η εγκατάσταση των μικρασιατών προσφύγων, η δικτατορία του Μεταξά και η απαγόρευση της βλαχοφωνίας, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και η Κατοχή, ο Εμφύλιος, η αστυφιλία και η εξωτερική μετανάστευση διέλυσαν σταδιακά αυτό τον κόσμο. Στη δεκαετία του 1960 το τέλος του σημαδεύτηκε από τη μετάβαση σε μια καινούργια περίοδο, την ίδια ώρα που μια νέα γενιά ερχόταν στο φως, μια γενιά μετέωρη ανάμεσα στο παλιό και σε εκείνο που ερχόταν. Γιατί ο Αζελής ανήκει σε μια γενιά που έζησε ίσως τις μεγαλύτερες πολιτισμικές και τεχνολογικές αλλαγές του 20ού αιώνα, που άλλαξε και αλλάζει δραματικά τη ζωή της σε σχέση με τις προηγούμενες. Μια γενιά που σε σχέση με όσες την ακολούθησαν έχει το προνόμιο, αλλά και το μειονέκτημα θα έλεγε κανείς, να θυμάται την προηγούμενη κατάσταση. Μια γενιά που φτάνοντας τώρα πια κοντά στα 60 κάνει τους δικούς της απολογισμούς, αναζητά να μιλήσει για εκείνα που την σημάδεψαν. Κι έτσι, μοιραία, δεν μπορεί παρά να επιστρέφει στα γονικά της. Γιατί όταν μιλάμε γι’ αυτά, μιλάμε στην πραγματικότητα για εμάς. Κι όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε τα άγνωστα και τα ανείπωτά τους, και πάλι στα δικά μας αφανέρωτα επιστρέφουμε. Εμείς που πια είμαστε σε μια ηλικία που μπορούμε να γίνουμε πλάστες και γονείς των γονιών μας στις ιστορίες μας. Και που ξέρουμε πως έχουμε το θλιβερό προνόμιο να είμαστε οι τελευταίοι που μπορούμε να μεταφέρουμε ζωντανά την, έστω και μικρή, εμπειρία μας από έναν κόσμο που έσβησε στα παιδιά μας που ακολουθούν.

Πότε αλήθεια γνωρίζουμε καλύτερα εκείνους που μας έφεραν στον κόσμο; Σκέφτομαι συχνά –και το βιβλίο του Αζέλη μού το επιβεβαιώνει– όταν εκείνοι πεθάνουν, όταν η φυσική τους παρουσία στη ζωή μας παύει να υφίσταται. Και σκέφτομαι αυτό το παράδοξο όχι μόνο γιατί ο θάνατος των γονιών μας γεννά πάντα ένα ενδιαφέρον για τη ζωή τους, γι’ αυτά που δεν ξέρουμε ή δεν θέλησαν ποτέ να μας πουν, ούτε γιατί η απουσία τους μας επιτρέπει να μπορούμε να φανταζόμαστε χωρίς τον φόβο της δικής τους διάψευσης. Αλλά γιατί ο θάνατός τους συνιστά ένα φυσικό όριο, μια τομή που σου επιτρέπει να γυρίσεις πίσω και να αναστοχαστείς τη ζωή τους, μπορώντας πια μέσα από τη δική σου εμπειρία να την καταλάβεις καλύτερα, να συμφιλιωθείς με τα μυστικά και τα ψέματα, αλλά και να αποδεχτείς την ιδέα ότι ποτέ δεν θα τα μάθεις όλα.

Ο κόσμος των δικών μας είναι πάντα μια αφόρμηση αλλά και ένα όριο. Η αφόρμηση να προχωρήσεις μπροστά, να δικαιώσεις τις προσδοκίες τους, αλλά παράλληλα και ένα όριο, το πόσο πραγματικά μπορείς να τους υπερβείς, να γίνεις κάτι άλλο, κάτι διάφορο και εντέλει κάτι ξένο από εκείνους. Πόσο δύσκολο είναι να τους ξεπεράσεις; Σκέφτομαι έναν από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου του Αζέλη, εκείνον τον νεαρό εγγονό που βρέθηκε με χίλιους κόπους υποψήφιος διδάκτορας στη Βιέννη, γυρνώντας καλοντυμένος και μιλώντας για ποίηση και ιστορία, την ίδια ώρα που μέσα του προσπαθούσε να τακτοποιήσει μια σειρά από αναμνήσεις από τα φτωχικά χρόνια στο χωριό του και έπειτα στην πόλη, σε μια ζωή προσδιορισμένη από την καταγωγή και την ταξική θέση των δικών του.

 

Λιτότητα και αξιοπρέπεια

Σήμερα, μέσα από το ανά χείρας βιβλίο, μιλάει για όλα αυτά μέσα από έναν άλλο τρόπο, εκείνο της τέχνης. Με μια συλλογή κειμένων που αποπνέουν δύο χαρακτηριστικά που με συγκινούν βαθύτατα: λιτότητα και αξιοπρέπεια. Στα κείμενά του δεν περισσεύει τίποτα, αρκεί να διώξεις ή να προσθέσεις μια λέξη για να γκρεμιστεί το οικοδόμημα. Το κείμενό του αποπνέει τη λιτότητα του τοπίου αλλά και της ζωής των ανθρώπων που τον ενέπνευσαν. Μια λιτότητα εκφραστικών τρόπων αλλά και συναισθημάτων. Η αφήγησή του περιγράφει τα όσα βίωσαν οι άνθρωποι χωρίς διόλου να θέλει να εκβιάσει το συναίσθημα, αντιθέτως, αντιμετωπίζοντάς το ως μια φυσική συνέχεια, ως τις κινήσεις εκείνες που υπαγόρευσε ο χρόνος και οι κοινωνικές συνθήκες. Μου αρέσει η φράση «ιστορίες μπονζάι», γιατί ακριβώς παραπέμπει στην υλικότητα της γραφής, στην τρυφερότητα, στο χάδι του συγγραφέα στους ήρωές τους. Στις μικρές ιστορίες του βιβλίου άνθρωποι υπακούουν στις δικές τους επιθυμίες, αλλά και όλα όσα ενστάλαξαν μέσα τους νοοτροπίες και αντιλήψεις εκατοντάδων χρόνων.

Όλα όσα περιγράφω παραπάνω συνδέονται με μια άλλη λέξη, την αξιοπρέπεια. Ο κόσμος που περιγράφει ο Αζέλης είναι ένας κόσμος της αντοχής. Ένας κόσμος που έμαθε να αντέχει μέσα από τη σιωπή, που είχε τη σοφία να προσαρμοστεί στις καταστάσεις που άλλαξαν χωρίς κραυγές, αλλά με τη στωικότητα που χαρακτηρίζει κάθε έμβιο ον που ξέρει πως για να επιβιώσει θα πρέπει να αποδεχτεί το πεπρωμένο του και να δράσει ανάλογα. Αυτοί οι άνθρωποι που περιγράφει πέρασαν μέσα από τις μυλόπετρες του χρόνου, της ιστορίας θα έλεγα, έζησαν διώξεις και αποκλεισμούς, έζησαν ξεριζωμούς και το σβήσιμο της ίδιας της ταυτότητάς τους, της γλώσσας τους. Και όμως άντεξαν, όπως τα δέντρα μέσα στη βροχή, μετρώντας απώλειες και κέρδη. Άντεξαν όπως το παιδί εκείνο που δεν το έβαλε ποτέ κάτω στις κοροϊδίες των συμμαθητών του.

Γιατί άραγε να μας ενδιαφέρουν, εντέλει, αυτές οι προσωπικές ιστορίες; Γιατί να μας ενδιαφέρουν αυτές οι μικρές ιστορίες του παιδιού που έμαθε να βλέπει τους γονείς του στις γιορτές και στις σχόλες, επιστρέφοντας από τις μεγάλες πόλεις, του κοριτσιού που βρέθηκε υπηρέτρια σε συγγενείς, της γυναίκας που κουβαλούσε νεκρό το παιδί της χωρίς να μπορεί να το πει στον άντρα της, η δυσκολία ενός βλαχόφωνου παιδιού στο σχολείο και στις κοροϊδίες των συμμαθητών του; Γιατί, όπως γίνεται στην αληθινή λογοτεχνία, οι ιστορίες του συνομιλούν με το βαθύτερο έσω χιλιάδων ανθρώπων, καταφέρνουν να επεξεργαστούν μνήμες, βιώματα και διηγήσεις, δίνοντας τους πλέον μια δεύτερη ζωή. Γιατί μπορούν ακριβώς μέσα από την τέχνη να ξεφύγουν από το ατομικό και να αγγίξουν το συλλογικό, να γίνουν όχημα για να εκφραστεί ο άλλος. Και έτσι η τέχνη λειτουργεί παρηγορητικά αλλά και παράλληλα απελευθερωτικά, σου επιτρέπει να πενθήσεις αλλά και να προχωρήσεις.

Επιστρέφω στις μυλόπετρες: Σκέφτομαι τους ήρωες του Αζέλη, τα όσα βίωσαν, τις δύσκολες εμπειρίες. Και ξαναγυρνώ σε μια σκέψη που με απασχολεί πολλά χρόνια τώρα. Πως αυτοί οι άνθρωποι, που πέρασαν του λιναριού τα πάθη, οι άνθρωποι που μας γέννησαν, που κράτησαν ως το μεγαλύτερο επίτευγμα την επιβίωσή τους, που έζησαν πολλές φορές τον φόβο και τον αποκλεισμό, υπερασπιζόμενοι μια σιωπηλή μα τόσο εύγλωττη αξιοπρέπεια, αυτοί οι άνθρωποι που υπήρξαν νικητές και ηττημένοι μαζί, δεν θέλησαν μέσα από τις δικές τους στερήσεις και βάσανα να μας διδάξουν τον θυμό, αλλά μας έδειξαν τη δοτικότητα και την έγνοια για τους άλλους.

 

(* )Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης είναι ιστορικός (ΕΚΠΑ – ΑΣΚΙ)





Δευτέρα 22 Σεπτεμβρίου 2014

Γκαίτε, Φάουστ. Εισαγωγικοί στίχοι


Aφιέρωση


Η μετάφραση αφιερώνεται στην Ελένη, την Μαρία και την Μιχαέλα 
 
Σιμώνετε ξανά διστακτικές μορφές
Νωρίς που κάποτε φανήκατε σε βλέμμα νοτισμένο.
Να προσπαθήσω τώρα πια και να σας συγκρατήσω;
Νιώθω ακόμη την καρδιά δοσμένη για την τρέλλα;
Μα συνωστίζεστε! Καλά, λοιπόν, εξουσιάστε
Καθώς τριγύρω μου ανεβαίνετε από ατμό, νεφέλη·
Το στήθος νιώθει νεανικά και πάλι ταραγμένο
Από τη μαγική πνοή που τον συρμό σας αγκαλιάζει.
 
Μαζί σας φέρνετε εικόνες από ημέρες χαρωπές
Αγαπημένες μου μορφές μαζί σας ανεβαίνουν·
Σάμπως παλιός μισοσβησμένος μύθος
Αγάπη πρώτη και φιλία ανατέλλουν·
Να, ξανανιώνει ο πόνος, επανέρχεται ο καημός
Του λαβυρίνθου της ζωής στρεβλής διαδρομής
Κι ονοματίζει τους καλούς που στις ωραίες ώρες
Από χαρά χιλιόπιοτοι χαθήκαν μακριά μου
 
Δεν τα ακούνε τα στερνά τραγούδια
Ψυχές που τους τραγούδησα τα πρώτα·
Χαμένο πια των φίλων μου το πλήθος
Ξεθωριασμένος, αχ, ο αντίλαλος ο πρώτος.
Το άσμα μου σε πλήθος άγνωστο πηγαίνει
Η επιδοκιμασία του φρικιάζει την ψυχή μου,
Κι ό,τι άλλο απ’ το τραγούδι μου χαρά ίσως να δίνει,
Αν ζει ακόμη, μες στην οικουμένη σκορπισμένο θα πλανιέται.
 
Κι εμένα πιάνει από παλιά χαμένη νοσταλγία
Για των πνευμάτων σιωπηλή και σοβαρή αρχοντία
Σε ήχους πια αόριστο αυτό να αιωρείται
Το αχνιστό τραγούδι μου, ίδιο άρπα αιολική,
Μια φρίκη με διαπερνά, το δάκρυ φέρνει δάκρυ
Νιώθει η αυστηρή καρδιά ήπια, μαλακή·
Ό,τι κατέχω, βλέπω το σαν να’ ταν μακριά μου
Και ό,τι χάθηκε, πραγματικότητα σιμά μου
  
[Εισαγωγή στον Φάουστ του Γκαίτε. Απόδοση: Αγαθοκλής Αζέλης]

Σάββατο 22 Μαρτίου 2014

Μάνου Χατζιδάκι, Reflections, μετάφραση των στίχων


Μάνου Χατζιδάκι

Reflections

                               ( κύκλος τραγουδιών, έργο 26 )
 
(Μετάφραση στίχων: Αγαθοκλής Αζέλης, Φανή Μπαλαμώτη)

 

1 .Ορφέας (Orpheus)

 

Ψυχή στη φωτιά με τους θεούς αναμετρήθηκα

Η σκιά μου οδηγός σου

Μέσα από την κοιλάδα κι ήρθα, κοντοστέκεσαι

Ακολούθησέ με

Ανηφορίζοντας στο λόφο

Τόσο δύσκολο, τόσο δύσκολο

Να σε κρατήσω μακριά από τα μάτια μου

Νιώθω την ανάγκη να γυρίσω

Και να δω το πρόσωπό σου

Ακολούθησέ με

Έλα αυγερινέ μου

Έλα της νυκτός χαμέ

Έλ’ ακολούθησέ με

Σ’ ακολουθώ περνώντας μες από σπασμένο όνειρο

Άπλωσα τα ιστία μου

Να περιμένω πια δύσκολο τόσο

Να δω το πρόσωπό σου

Αν και μου είπανε «ποτέ σου μη γυρίζεις πίσω».

 

 

2. Η μέρα (The day)

 

Καθισμένος τις ώρες που ο ήλιος πυρώνει

Ονειρευόμενος με τρόπο που το όνειρο πάντα γεννιέται

Γλιστρώντας στα όσα νιώθω όταν τη βούλησή μου αποθέτω

Κοιμούμενος την ώρα που ο ήλιος σιωπά

 

Μόνος εδώ μαζί με σένα

Πάρε το χρόνο μου, πάρε κι εμένα

 

Φεύγοντας την ώρα που ο ήλιος παγώνει

Περπατώντας με τον τρόπο ιστορίας ειπωμένης

Περπατώντας μέσα από όσα αγαπώ κι η καρδιά μου είναι ακίνητη

Ελπίζοντας πως θα ονειρευτώ ξανά μα μέχρι τότε πώς να ζήσω

 

Μόνος εδώ μαζί με σένα

Πάρε το χρόνο μου, πάρε κι εμένα

 

 

3. Αγάπα την (Love her)

 

Αγάπα την

Αγάπα την απ’ τον καιρό της άνοιξης

Αγάπα την για τις μέρες που ζείτε

Φίλα την

Φίλα την όταν γελά

Φίλα την για τις νύχτες π’ αγαπάς

 

Και θα μάθεις

Πόσο ξεχωριστό είναι

 να την αγαπάς

Κι εκείνη να νιώσει μπορεί

Την αγάπη να μεστώνει

Μέρα τη μέρα καθώς ζείτε

Μάθε την

Μάθε πώς νιώθει

Μάθε πως αν την αγαπήσεις δική σου μέλει να ’ναι

 

Κράτα την

Κράτα την σαν κλαίει

Κράτα την μέχρι οι καρδιές σας να γιάνουν την πληγή

Κράτα την μέχρι να χαμογελάσει

Να βρέξει μην αφήσεις ποτέ στην αγάπη σας

 

Και θα μάθεις

Πόσο ξεχωριστό είναι να την αγαπάς

Κι εκείνη να νιώσει μπορεί

Την αγάπη να μεστώνει

Με κάθε σου φιλί

Αγάπα την

Αγάπα την

Αγάπα την απ’ τον καιρό της άνοιξης

Αγάπα την για τις μέρες που ζείτε

 

 

5. Κεμάλ (Kemal)

 
Ακούστε ιστορία του ανόητου πρίγκιπα Μπασοβιόλη και του σοφού Τζέρυ Κεμάλ.
Θα θυμάστε ότι την τελευταία φορά βρήκαμε τον πρίγκιπα άφραγκο στη Πονς Βαλντέ ενώ ο Τζέρυ κοιτούσε από ’να δέντρο…

Στη χώρα του Αλή Μπαμπά στη θάλασσα του Μπαμπαλή,

Ζούσε ένας άντρας που έπαιζε σάζι με ζήλο στα γόνατά του.

Χόρευε ανάμεσα στα χνουδωτά δέντρα και ζωντάνευε τα πουλιά

Και τ’ όνομά του ήταν πρίγκιπας Μπασοβιόλης κι αγαπούσε την άσχημη γυναίκα του.

Τραγούδαγε τα τραγούδια του Λούτβη με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο

Και κάπνιζε τσάι με το δύσμορφο κεφάλι και κοιμόταν νύχτα-μέρα.

Με το σαρίκι του και το σκαρί του αντιμετώπιζε τους κλέφτες της Γερμανίας

Όμως πρόσεχε, μεγάλε πρίγκιπα Μπασοβιόλη, θα σε κρεμάσουνε σε δέντρο.
 

Πενήντα ημερόνυχτα περίμεναν ένα σήμα από τον γέροντα Ράταν

Να κάνουν πως φορούν τα χρώματα του αυτοκράτορα Τσάρλι Χαν.

Κι έτσι έκαναν περίπατο στο δάσος με τραγούδι ακούραστοι

Για να βρούνε φύλλα δάφνης στο καζάνι της τρελλής μάγισσας Μπέττη Λη.

Ήρθε η απάντηση από την άκρη ενός φύλλου που βρέθηκε πάνω στο χώμα

«Μόνον ο χρόνος κι ο πρίγκιπας Μπασοβιόλης θα σας γεμίσουν τις κοιλιές.

Ψάξτε στα βουνά, ψάξτε στους κάμπους, διασχίστε τη θάλασσα του Μπαμπαλή,

Μα θυμηθείτε πως τα παιδιά σας χρειάζονται την τροφή από περίτεχνο συρματούργημα.»

 

Τότε μια μέρα στην Αμπαλόνε ήρθε ένας αγγελιοφόρος για να πει

Πως ο κρεμμυδοκέφαλος Μπασοβιόλης έσπασε στα δυό και δεν μπορεί να παίξει

Θα μας πάρει τη γη του Λούτβη ο γεννιοφόρος του Κλήβς;

Μόνο θαύματα θα μας σώσουν και ταχυδακτυλουργικά.

Από τον ουρανό ήρθε μια απάντηση στην ερώτηση του πλήθους

«Θα συναντήσετε έναν ψηλό μελαχρινό ξένο που φοράει μαυρογάλαζα καννίβια.

Ποια είναι η Λούση ποιος ο Νέστωρ; Έπρεπε να είμαστε εκεί τώρα.

Γιατί είναι η Αφροδίτη του Μίλτον κι ο φύλακάς της ο πρίγκιπας Κεμάλ
 

Καληνύχτα, Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος δεν θ’ αλλάξει ποτέ… Καληνύχτα.

 

 

6. Αφοσίωση (Dedication)

 

Νιώθω πως γερνάω

Δεν φοβάμαι

Αν και κόσμους απέχω από το χθες

Όμως δεν πιστεύω πως σήμερα είμ’ αρκετά μεγάλος

Για ν’ αγαπήσω και την αγάπη να νιώσω

Και να δω αν η αγάπη είν’ ο τρόπος

 

Δεν χρειάζομαι μέρη φανταχτερά

Για να σπρώξω την ώρα

Ευτυχισμένος νιώθω

Όντας μαζί σου εδώ απόψε

Κι ας μην είμαι σίγουρος

Πως είναι ο χρόνος ο σωστός

Να αγαπώ, να νιώθω την αγάπη

Να δω πως η αγάπη είναι εντάξει

 

Και θα τραγουδάς

Όσο υπάρχει τραγούδι

Όσα ένιωσες δεν έφυγαν ποτέ

Ήταν η πρώτη σου φορά που ερωτεύτηκες

Ίσως δεν ξανατραγουδήσω αύριο

Όμως θα θυμάμαι

Την πρώτη που αγάπησα φορά

 

Αργά ξεθώριαζε η εικόνα

Και τώρα πια είναι μακριά

Τα γράμματα που θυμόμαστε, παλιά και φθαρμένα

Κι ας έχει περάσει ο χρόνος

Η μνήμη κοντοστέκεται

Στο ν’ αγαπά, να νιώθει την αγάπη

Να ξέρει πότε η αγάπη φεύγει.

 

 

8. Τραγούδι του δρόμου (Street Song)

 

Όλοι γελούν μαζί κι η μέρα περνά

Ευτυχισμένοι σαν το γέλιο μιας γιορτής, τα πεζοδρόμια πλημμυρίζουν

Στους πολυσύχναστους δρόμους οι άνθρωποι χορεύουν

Βαδίζουν τραγουδώντας

 

Χόρεψε μέσα από τα μαγαζιά στους δρόμους όλων των γιορτών τρελά

Στροβιλιζόμενος με ονειροπόληση που σε εκσφενδονίζει

Στους πολυσύχναστους δρόμους η μουσική αναδύεται

Καθώς ο κόσμος παίζει

 

 

9. Πικρή διαδρομή (Bitter way)

 

Περπάτα με σ’ ένα παραθύρι

Και θα σου δείξω τι ακούω

Κράτα με σε μια δαχτυλήθρα

Και θα με κρατήσεις πολύ κοντά

 

Ψηλά και χαμηλά βρέθηκα

Η εμπειρία είναι πράγμα που αγοράζεται

Αφού τα χέρια που χθες σε κρατούσαν

Σου λέγαν ψέματα

Ίσως είμαι χορευτής

Μακάρι όμως για σε να έπαυα, καλή μου

 

 

10. Δέσποινα (Noble Dame)

 

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν μια δέσποινα καλόφημη, μια δέσποινα

Έχει ένα ασημένιο δαχτυλίδι από τον βασιλιά της

Δος της μια δεκάρα, βγάλε την για δείπνο, δος της κρασί

Παρηγόρησέ την αν αναστενάζει και μετά κλαίει

 

Αναζήτησέ την στο σιντριβάνι του δρόμου, χαιρέτισέ την

Μη φοβάσαι να χαμογελάσεις και να φύγεις μετά

Κι αν τη δεις να μονολογεί

Άσε την μόνη η καρδιά της πατάει γερά

 

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν μια κυρία ξέγνοιαστη, χρυσομαλλούσα

Ήταν η μόνη φίλη του βασιλιά

Ίσως έρθει να ρωτήσει τ’ όνομά σου, δέσποινα

Θα της δώσουμε την αγάπη μας στο δρόμο συντροφιά

 

Τρίτη 4 Μαρτίου 2014

Gustav Mahler (1860 - 1911): Das Lied von der Erde


 
Γκούσταφ Μάλερ (1860 - 1911): Το τραγούδι της Γης (μετάφραση Αγαθοκλής Αζέλης)

 
1.     Το τραγούδι της τάβλας για την αθλιότητα της Γης

 

Και να που γνέφει το κρασί στο χρυσαφένιο τάσι

Μα ακόμη να μην πιείτε, τραγούδι πρώτα θα σας πω

Το τραγούδι του καημού [ας ηχήσει γελαστό

Στην ψυχή σας]. Σαν πλησιάζει ο καημός

[ερημώνουνε οι κήποι της ψυχής,

Μαραίνεται, πεθαίνει η χαρά και το τραγούδι.]

Σκοτεινή είν’ η ζωή, είν’ ο θάνατος.

[Το κελάρι σου κρύβει του χρυσού σου κρασιού την περίσσεια]

 

 

Οικοδεσπότη

[Το κελάρι σου κρύβει του χρυσού σου κρασιού την περίσσεια!]

Να, τούτο το μακρύ λαούτο δικό μου τ’ ονομάζω!

Λαούτο να παίζουμε, ποτήρια ν’ αδειάζουμε,

Να πράγματα που συνταιριάζουν.

Ένα γεμάτο κρασιού τάσι στη σωστή στιγμή

Αξίζει περισσότερο από της Γης όλα τα πλούτη!

Σκοτεινή είν’ η ζωή, είν’ ο θάνατος.

 

Τ’ ουρανού το στερέωμα αιώνια κυανίζει κι η Γη

Μακραίνει [σταθερά στέκουν κι ανθίζουν την άνοιξη.]

Όμως συ, άνθρωπε, πόσο ζεις;

Ούτε εκατό χρόνια δεν μπορείς να απολαύσεις

Το σάπιο τούτο άθυρμα της Γης,

[Μόνο μια ιδιοκτησία έχεις σίγουρη:

Είναι ο τάφος, που γελά ειρωνικά, στη Γη.

Σκοτεινή είν’ η ζωή, είν’ ο θάνατος.]

 

 

Κοιτάξτε εκεί κάτω

Στο φως του φεγγαριού πάνω στους τάφους κάθεται

Μία μορφή, φάντασμα άγριο – είν’ ένας πίθηκος

Ακούστε, το ουρλιαχτό του πώς αντηχεί

Στη γλυκιά ευωδιά της [ζωής!]

Τώρα [πάρτε] το κρασί! Ήρθε η ώρα, σύντροφοι!

Αδειάστε το τό χρυσαφένιο τάσι άσπρο πάτο!

Σκοτεινή είν’ η ζωή, είν’ ο θάνατος.

 

 

2. Ο μοναχικός το φθινόπωρο

 

Φθινοπωριάτικη ομίχλη κυμματίζει κυανοφέγγοντας στη λίμνη

Ντυμένα με πάχνη στέκουν τα αγρωστώδη

Λες κι ένας καλλιτέχνης σκόνη από νεφρίτη

Σκόρπισε απά’ στους τρυφερούς ανθούς

 

Η γλυκιά ευωδιά των ανθέων παρήλθε

Ψυχρός αέρας τους μίσχους τους κάμπτει

Σύντομα τα μαραμένα χρυσά φύλλα

Του λωτού θ’ ανοίξουν δρόμο στο νερό.

 

Η καρδιά μου κουρασμένη. Το φαναράκι μου

Έσβησε τριζοβολώντας, μου θυμίζει τον ύπνο

Σε σένα έρχομαι τόπε της αναπαύσεως οικείε!

Ναι, δος μου ησυχία, ανάγκη έχω αναψυχής!

 

Κλαίω πολύ στις μοναξιές μου,

Το φθινόπωρο στην ψυχή μου τραβάει μακριά

Ήλιε της αγάπης, δεν θα ξαναφέξεις πια,

Τα πικρά μου δάκρυα να στεγνώσεις απαλά;

 


3. Της νιότης

 

Καταμεσής μες στη λιμνούλα

Περίπτερο ορθώνεται από πράσινη

Και άσπρη πορσελάνη

 

Σαν ράχη τίγρης

Καμπυλώνεται η γέφυρα από νεφρίτη

Κι απλώνεται ως το περίπτερο.

 

Στο σπιτάκι κάθονται φίλοι,

Καλοντυμένοι, πίνουν, συζητάνε,

Κάποιοι γράφουν στίχους

 

Τα μεταξωτά μανίκια τους γλιστρούν

Προς τα πίσω, τα μεταξωτά καπέλα τους

Κρέμονται αστεία πίσω στον αυχένα

 

Στης μικρής λίμνης

Την ήσυχη επιφάνεια φαίνονται όλα

Υπέροχα στ’ αντικαθρέφτισμα

 

Όλα ανάποδα

Στο περίπτερο από πράσινη

Και λευκή πορσελάνη

 

Σαν ημισέληνος ορθώνεται η γέφυρα

Ανάποδα το τόξο. Φίλοι

Καλοντυμένοι, πίνουν, συζητάνε.

 

 

4. Της ομορφιάς

 

Κορίτσια νέα δρέπουν άνθη,

Δρέπουν άνθη λωτού στης όχθης την άκρη.

Ανάμεσα σε θάμνους και φύλλα κάθονται,

Μαζεύουν ανθούς στην ποδιά και φωνάζουν

Πειράγματα η μία στην άλλη.

 

Ήλιος χρυσός υφαίνει γύρω απ’ τις μορφές,

Τις καθρεφτίζει στο στιλπνό νερό.

Ο ήλιος καθρεφτίζει τα λυγερά τους μέλη,

Τα γλυκά τους μάτια,

Κι ο ζέφυρος ανασηκώνει με κανακέματα

Το ύφασμα απ’ τα μανίκια τους,

Φυσάει το θαύμα της ευωδιάς τους

Που διαπερνάει τον αέρα.

 

Κοίτα, όμορφα αγόρια που γυροφέρνουν

Πέρα στην όχθη σε άφοβα άτια,

Αστραφτερά σαν ήλιου αχτίδες·

Κι απ’ τα κλωνάρια στις πράσινες ιτιές

Ξεπροβάλλει νεότατο πλήθος!

 

Του ενός το άτι χλιμιντρίζει χαρωπά

Και φοβάται και φεύγει σαν βέλος,

Πάνω από άνθη, πάνω από γρασίδι αιωρούνται οι οπλές

Ποδοπατούν ξαφνικά μες στη θύελλα

Τα γερμένα λουλούδια.

Έι, καθώς κυματίζει στην έξαψη η χαίτη,

Καυτά αχνίζουν τα ρουθούνια!

 

Ήλιος χρυσός υφαίνει γύρω απ’ τις μορφές,

Τις καθρεφτίζει στο στιλπνό νερό.

Κι η πιο όμορφη κόρη στέλνει

Πίσω του βλέμμα αργόσυρτο της νοσταλγίας.

Η περήφανη στάση της είναι υποκρισία.

Στις φλόγες των μεγάλων της ματιών,

Στο σκοτάδι της καυτής της ματιάς

Αιωρείται θρηνητικά ακόμη της

Καρδιάς της η αντάρα

 
 

 

5. Ο μεθυσμένος την άνοιξη

 

Αν η ζωή είναι μονάχα ένα όνειρο,

Τότε προς τι οι κόποι και τα βάσανα;

Θα πιω ώσπου άλλο δεν μπορώ

Για όλη την καλή μου μέρα!

 

Κι όταν να πιω άλλο δεν μπορώ,

Ψυχή, λαιμός όντας γεμάτα,

Τρικλίζοντας μέχρι την πόρτα θα συρθώ

Κι υπέροχα θα κοιμηθώ!

 

Και τι ακούω σαν ξυπνώ; Άκου!

Ένα πουλί στο δέντρο τραγουδά.

Το ρωτώ αν ήρθε κιόλας άνοιξη,

Σαν όνειρο μου φαίνεται όλο πια.

 

Το πουλί κελαηδά: Ναι!

Να η άνοιξη, έφτασε τη νύχτα!

Απ’ τη βαθιά ενδοσκόπηση πετάχτηκα κι ακούω,

Το πουλί τραγουδάει και γελά!

 

Ξαναγεμίζω μου το τάσι

Και το αδειάζω άσπρο πάτο

Και τραγουδώ, μέχρι να λάμψει το φεγγάρι

Στο μελανό στερέωμα.

 

Κι όταν να τραγουδήσω δεν μπορώ,

Θα ξαναποκοιμηθώ

Και τι με νοιάζει η άνοιξη;

Άστε με μεθυσμένο εδώ!

 

 

6. Αποχαιρετισμός

 

Ο ήλιος χάνεται πίσω απ’ τα βουνά.

Σε όλες τις κοιλάδες το βράδυ κατεβαίνει

Με τις σκιές του ολόγιομες με ψύχρα.

Για δες! Σαν ασημένια βάρκα αιωρείται

Το φεγγάρι αναπλέοντας στου ουρανού τη λίμνη.

Νιώθω λεπτού ανέμου την πνοή

Πίσω από τα σκοτεινά τα πεύκα!

 

Το ρυάκι τραγουδάει αρμονικά

Τραγούδι που διασχίζει το σκοτάδι.

Τ’ άνθη χλωμιάζουν μέσα στο ημίφως.

Η γη αναπνέει γεμάτη ύπνο κι ησυχία,

Κάθε νοσταλγία τώρα να ονειρευτεί επιθυμεί

Οι κουρασμένο άνθρωποι πηγαίνουνε στο σπίτι,

Απ’ την αρχή λησμονημένη ευδαιμονία

Και νιότη μες στον ύπνο τους να μάθουν!

Τα πουλιά σιωπούν στα κλαδιά τους.

Ο κόσμος αποκοιμιέται.

 

Φυσάει ψυχρά στον πεύκων μου τον ίσκιο.

Στέκομαι εδώ, τον φίλο μου προσμένω·

Ποθώ, δικέ μου φίλε, στο πλευρό σου

Την ομορφιά του έσπερου να απολαύσω.

Πού είσαι; Μ’ αφήνεις για πολύ μονάχο!

Πηγαινοέρχομαι με το λαούτο μου

Σε δρόμους από μαλακό γρασίδι φουσκωμένους

Αχ ομορφιά!

Αχ της αιώνιας αγάπης – της ζωής– αχ μεθυσμένε κόσμε!

 

Κατέβηκε από τ’ άλογο και του άπλωσε

Το ποτήρι του αποχαιρετισμού

Τον ρώτησε πού πάει

Και γιατί να το κάνει.

Μίλησε, κι η φωνή του ανθισμένη:

Φίλε μου,

Στον κόσμο τούτο δεν μ’ ευνόησε η τύχη!

Πού πάω;

Πηγαίνω στα βουνά, εκεί πορεύομαι

Ψάχνω ησυχία για τη μοναχική καρδιά μου.

Περπατάω για την πατρίδα, για τον τόπο μου.

Ποτέ μου δεν θα περιπλανηθώ στα ξένα.

Σιωπηλή είν’  η καρδιά μου και την ώρα της προσμένει!

Η αγαπημένη γη απανταχού

Ανθίζει την άνοιξη και πάλι πρασινίζει!

Απανταχού κι αιώνια κυανίζει φωτεινό τ’ απόμακρο!

Αιώνια… αιώνια…