Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εκπαιδευτικοί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εκπαιδευτικοί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 15 Σεπτεμβρίου 2013


 

Η τιμή της παιδείας ή η τιμή του δημοσιογραφούντος πνευματικού ανθρώπου;
Μια απάντηση σε άρθρο του κ. Τάκη Θεοδωρόπουλου
 
     Μία ιδιαιτέρως διαβρωτική λειτουργία του λαϊκισμού είναι η χρήση διαδεδομένων στερεοτύπων ως μέσου πειθούς, τα οποία ικανοποιούν το «λαϊκό αίσθημα». Πρόκειται για πρακτική που δεν ξενίζει, καθώς είναι διαδεδομένη όχι μόνο στα δικά μας έντυπα ευρείας κυκλοφορίας αλλά και σε αντίστοιχα στην Ευρώπη. Όταν όμως αυτή την πρακτική την υιοθετεί ένας εγνωσμένου κύρους και παιδείας πνευματικός άνθρωπος (ο κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος) σε άρθρο του που δημοσιεύεται σε σοβαρή εφημερίδα («Καθημερινή»), τότε το πράγμα γίνεται ανησυχητικό. Διότι εάν το τιτλοφορούμενο «Η τιμή της παιδείας» άρθρο του («Καθημερινή, 14/09/2013) δεν γράφτηκε βιαστικά και δεν δόθηκε για δημοσίευση χωρίς δεύτερη ανάγνωση, τότε ο λαϊκισμός έχει διεισδύσει και στο στρατόπεδο των συστηματικών πολεμίων του.
     Το κείμενο διέπεται από μια λιβελογραφικού τύπου προσέγγιση της συμπεριφοράς «των»  καθηγητών της Μέσης Εκπαίδευσης όσον αφορά στη σχέση τους με το βιβλίο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι εκπαιδευτικοί «μισούν την αξιολόγηση», μάλιστα είναι «θέμα τιμής» γι’ αυτούς να τη μισούν.
     Χαρακτήρισα το άρθρο λαϊκιστικό και θα συμπλήρωνα άδικο και συκοφαντικό στη λειτουργία του, καθώς αντί να χρησιμοποιεί επιχειρήματα και τεκμήρια, χρησιμοποιεί την επίκληση στην αυθεντία και στο συναίσθημα, ενώ γενικεύει με τρόπο που καλλιεργεί συλλογικά στερεότυπα, τα οποία εύκολα αποδομούνται, όχι μόνο από έναν εκπαιδευτικό που …μισεί την αξιολόγηση για λόγους τιμής αλλά κι από έναν επιμελή μαθητή της Γ΄ Λυκείου, μολονότι στο Λύκειο, σύμφωνα με το στερεότυπο, τα παιδιά δεν μαθαίνουν γράμματα παρά, σύμφωνα με τον αρθρογράφο μας, ιδρώνουν για να μάθουν απέξω το βιβλίο και στο τέλος να το μισήσουν. Μάλιστα το άρθρο έρχεται να προστεθεί στο πλήθος των απαξιωτικών για το δημόσιο σχολείο και τους εκπαιδευτικούς του άρθρων ή σχολίων που κατακλύζουν το διαδίκτυο, γεννώντας προβληματισμό για τη σκοπιμότητά του.
     Ας προσεγγίσουμε το άρθρο όπως κάνουμε σε ένα τυπικό μάθημα έκθεσης στο Λύκειο, ξεκινώντας από τον τίτλο «Η τιμή της παιδείας». Χαρακτηρίζεται από πολυσημία και μπορεί να αναφέρεται στην τιμή με την οικονομική (π.χ. οι εκπαιδευτικοί εξαργύρωναν κουπόνια βιβλίων, βλ. παρακάτω) αλλά και με την ηθικοκοινωνική έννοια. Η παιδεία μπορεί να χρησιμοποιείται με την έννοια της μόρφωσης (ελλιπούς καθώς διαφαίνεται στο άρθρο) των εκπαιδευτικών, οι οποίοι λέει ούτε καν ένα δεύτερο εγχειρίδιο για τα διδασκόμενα μαθήματά τους δεν μπαίνουν στο κόπο να διαβάζουν και πορεύονται με το ένα που έχουν μάθει απέξω· μπορεί επίσης να σημαίνει και την εκπαίδευση ως θεσμό. Η πολυσημία του τίτλου μπορεί να λειτουργήσει σαν «παγίδα του βλέματος», όπως λέγεται στη δημοσιολογία, για να προσελκύσει ένα ευρύ κοινό. Αν διαβάσουμε ανάμεσα στις γραμμές, όταν ολοκληρώσουμε την ανάγνωση του άρθρου, ο τίτλος ίσως παίρνει και το νόημα «η τιμή της παιδείας και οι εχθροί της αξιολόγησης, και κατά συνέπειαν ά-τιμοι.
     Το άρθρο ξεκινά με ιστορική αναδρομή. Στις μαθητικές εκθέσεις αυτό γίνεται μεταξύ άλλων για να θεμελιώσουν την ερμηνεία ενός σύγχρονου φαινομένου μέσω των ιστορικών του αιτίων και της εξέλιξής του στον χρόνο. Στην ιστορική του αναδρομή ο κ. Θεοδωρόπουλος πληροφορεί το κοινό ότι «σε παλαιότερους καιρούς, ευνοϊκότερους των σημερινών, οι καθηγητές της Μέσης Εκπαίδευσης έπαιρναν κάτι κουπόνια από το υπουργείο τα οποία μπορούσαν να ανταλλάξουν με βιβλία. Βιβλία κανονικά, ξέρετε, απ’ αυτά που περιμένουν τους αναγνώστες τους στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Δεν ήταν ούτε ένας ούτε δύο αυτοί που πήγαιναν στο βιβλιοπωλείο και ζητούσαν να τους δώσουν το αντίτιμο του κουπονιού σε ρευστό. Τυπωμένο χαρτί τα μεν, τυπωμένα χαρτιά και τα αείμνηστα πεντοχίλιαρα με τον Γέρο του Μοριά στην πρόσοψη.» Το βάρος της πληροφορίας εδώ πέφτει στο ότι «ούτε ένας ούτε δύο» καθηγητές εξαργύρωναν τα κουπόνια τους με χρήματα. Τι σημαίνει «ούτε ένας ούτε δύο»; Σημαίνει πολλοί, για να έχει αξία αναφοράς το γεγονός. Από πού όμως αντλεί το στατιστικό του δείγμα ο αρθρογράφος; θα ρωτούσε ο μαθητής της Γ΄ Λυκείου, ο οποίος γνωρίζει ότι τα συλλογικά στερεότυπα ή τα ατομικά βιώματα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως τεκμήρια και να υποστηρίξουν έναν συλλογισμό. Δεν θα αναφερθώ στην ειρωνεία όπως αυτή αποτυπώνεται ενδεικτικά σε φράσεις όπως «Βιβλία κανονικά, ξέρετε, απ’ αυτά που περιμένουν τους αναγνώστες τους στα ράφια των βιβλιοπωλείων» ή «τυπωμένο χαρτί τα μεν, τυπωμένα χαρτιά και τα αείμνηστα πεντοχίλιαρα με τον Γέρο του Μοριά στην πρόσοψη», ή παρακάτω «λόγω κρίσης θα προτιμούσαν (οι καθηγητές) να αγοράσουν ένα κιλό γάλα ή καμιά μπριζόλα» αντί να διαβάζουν βιβλία· διότι τότε θα έπρεπε να γράψω πραγματεία και όχι άρθρο.
     Στη συνέχεια ο αρθρογράφος, αφού κάνει επίκληση στην αυθεντία του Τσαρούχη, υποβάλλει την ιδέα ότι την περίοδο της ιστορικής του αναδρομής για τους Έλληνες (και τους καθηγητές μαζί τους, καθώς συνεκδοχικώς φαίνεται) «τα είδη πρώτης ανάγκης ήταν τα Τίμπερλαντ», οπότε οδηγείται στη σκέψη ο αναγνώστης ότι ο φιλόλογος π.χ. εξαργύρωνε τα κουπόνια για να μπορεί να περπατάει με υποδήματα πολυτελείας στην τάξη ή πηγαίνοντας στην τράπεζα για να εισπράξει τον γλίσχρο μισθό του, αντί να αγοράσει ένα βιβλίο συντακτικού.
     Ακολούθως υποστηρίζει ο αρθρογράφος ότι «και το βιβλίο είναι το πιο υποτιμημένο στοιχείο του εκπαιδευτικού μας συστήματος, ένα και μοναδικό για κάθε μάθημα που το προσφέρει δωρεάν και ευγενώς το υπερούσιο κράτος μας. Ο καθηγητής το έχει μάθει απ’ έξω, το ξέρει από πέρυσι και πρόπερσι, το βαριέται, αλλά τον βολεύει. Ο μαθητής το βρίσκει έτοιμο, πρέπει να ιδρώσει για να το μάθει απέξω και στο τέλος φτάνει να το μισεί.» Προφανώς θεωρεί ότι ο καθηγητής διδάσκει μόνο από το ένα σχολικό εγχειρίδιο, χωρίς σημειώσεις και ασκήσεις δικές του, στον πίνακα και σε φωτοτυπίες, χωρίς τη χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του διαδραστικού πίνακα. Ίσως και ως προς αυτό, το στατιστικό του δείγμα ήταν οριακής αξίας. Έτσι ίσως δεν γνωρίζει καν ότι καθηγητές από εκείνους που κατά την άποψή του μισούν την αξιολόγηση μαθαίνουν ιδίοις αναλώμασι τη χρήση των ηλεκτρονικών μέσων διδασκαλίας, αφού η πολιτεία δεν έχει ακόμη προσφέρει σε όλους τη δυνατότητα, όπως ίσως δεν γνωρίζει (ευκαιρίας δοθείσης) ότι υπάρχουν εκπαιδευτικοί με βιβλιοθήκη μεγαλύτερη από εκείνη του σχολείου τους.
     Στην επόμενη παράγραφο υπενθυμίζεται η καθιέρωση του ενός «εγκεκριμένου βιβλίου» από τον Ιωάννη Μεταξά». Καταλαβαίνει από αυτό ο αναγνώστης ότι στόχος ήταν ο έλεγχος της παρεχόμενης γνώσης. Ακολούθως γράφει «και συνεχίζεται ώς σήμερα ακόμη. Αν μη τι άλλο η παιδεία μας δείχνει πίστη και σταθερή προσήλωση στους στόχους της.» Εδώ το νόημα γίνεται ασαφές. Ποιος είναι η παιδεία η οποία δείχνει σταθερή προσήλωση και σε ποιους στόχους; Το μοναδικό εγχειρίδιο δηλαδή καθιστά το μεταξικό σχολείο ταυτόσημο με εκείνο της μεταπολίτευσης; Συνάμα ο αρθρογράφος βρίσκει την ευκαιρία να διαβάλει και γι’ αυτό τους εκπαιδευτικούς: «Και πότε οι καθηγητές κινητοποιήθηκαν μόνο για να απαιτήσουν τη δυνατότητα χρήσης πολλών εκπαιδευτικών βιβλίων βάσει της διδακτέας ύλης, με το πολύ απλό σκεπτικό ότι η παιδεία, το πρώτο αγαθό που σου προσφέρει, είναι η δυνατότητα επιλογής;» Από αυτό το παράθεμα καταλαβαίνουμε ότι ο συντάκτης θα ήθελε να έχουν προβεί «οι εκπαιδευτικοί» σε μονοθεματική κινητοποίηση με αίτημα το πολλαπλό βιβλίο και προκύπτει ότι δεν θεωρεί ως είδος κινητοποίησης τον δημόσιο διάλογο είτε στις κλαδικές ημερίδες είτε μέσω διαδικτύου. Για να μην τον αδικούμε πάντως, έπρεπε-κατά τη γνώμη μου- να γίνει περισσότερος διάλογος επί του θέματος και να αναδειχθούν τα υπέρ και τα όποια κατά. Και πάλι όμως φαίνεται να αγνοεί ο αρθρογράφος τη συμπλήρωση του μοναδικού σχολικού εγχειριδίου με περαιτέρω υλικό εκ μέρους των εκπαιδευτικών. Ίσως πάλι δεν χωράει αυτό στο στερεότυπο του εχθρικού προς το βιβλίο και την αξιολόγηση καθηγητή.
     Στην τελευταία παράγραφο ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι «να πρέπει να διαβάσεις δέκα βιβλία για να επιλέξεις αυτό που θεωρείς εσύ καλύτερο; Αυτό από μόνο του αποτελεί ένα είδος αυτοαξιολόγησης και ως γνωστόν οι καθηγητές μισούν τη λέξη αξιολόγηση. Όπως και οι συνάδελφοί τους που στελεχώνουν το υπουργείο. Είναι θέμα τιμής». Περιεχόμενο και ύφος επιχειρούν να κατεδαφίσουν το επαγγελματικό ήθος των εκπαιδευτικών, το οποίο πρώτα υποσκάφθηκε συστηματικά με τους τρόπους που ανέφερα παραπάνω. Αναρωτιέμαι μάλιστα αν ο αρθρογράφος αγνοεί ότι τα στελέχη του Υπουργείου, τα οποία κατά τη γνώμη του μισούν την αξιολόγηση, έχουν θεσπίσει την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, η δε στάση των υπό αξιολόγηση εκπαιδευτικών δεν μπορεί να σφυγμομετρηθεί μόνο με κριτήριο τη στάση του συνδικαλιστικού τους οργάνου.
     Κλείνοντας θα ήθελα να εκφράσω τη θλίψη που ένιωσα διαβάζοντας ένα τόσο γενικευτικό αφοριστικό και χωρίς αποδεικτικό χαρακτήρα άρθρο, το οποίο ενισχύει στερεότυπα αντί να θέσει με περίσκεψη θέματα σε δημόσια συζήτηση. Θλίψη, που αντί για επιστημονικές προτάσεις (με την έννοια της επιστημολογίας) το αναγνωστικό κοινό εισπράττει κατά κόρον αξιολογικές κρίσεις. Βεβαίως, όπως έχει εκφραστεί από επιστημολογικής πλευράς, από μια αξιολογική κρίση ελάχιστα πληροφορούμαστε για την αλήθεια ενός πράγματος, είναι όμως αποκαλυπτική για εκείνον που τη διατυπώνει. Εκφράζει τα αξιολογικά του κριτήρια και τον τρόπο σκέψης του. Προσθέτω όμως ότι μπορεί συνάμα να προκαλέσει δημόσια βλάβη, αν σε εποχή που παρατηρείται μια πολύπλευρη δημόσια επιθετική αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών, συμπεριφερθεί κανείς ως «φιλοπαίγμων εν ου παικτοίς», για να χρησιμοποιήσω μια φράση του μοναδικού εγχειριδίου της Έκφρασης-Έκθεσης της Γ΄ Λυκείου.

Αγαθοκλής Αζέλης

Φιλόλογος επαρχιακού σχολείου

Τρίτη 12 Ιουλίου 2011

Ένας διευθυντής σχολείου συστήνεται

Με αφορμή την επιλογή νέων διευθυντών σχολικών μονάδων: Μια διαφορετική φωνή από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση στο Βερολίνο



[Παρουσιάζουμε σε ελληνική μετάφραση το κείμενο με το οποίο ο κ. Γύργκεν Στόλτσε, διευθυντής του δημοτικού σχολείου « Αν ντερ Μαρίε» στο Βερολίνο συστήνεται στους αναγνώστες της ιστοσελίδας του σχολείου. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα κείμενο παιδαγωγικών αρχών, τις οποίες θα άξιζε να τις προσέξουν και οι Έλληνες εκπαιδευτικοί και γονείς: «Μαθαίνοντας μαζί και μαθαίνοντας ο ένας από τον άλλο σημαίνει ότι χτίζουμε γέφυρες!» Το συγκεκριμένο σχολείο διαθέτει και τμήματα ένταξης παιδιών με ειδικές ανάγκες, ενώ για κάποιες ώρες πριν την έναρξη των μαθημάτων και κάποιες μετά, διαθέτει παιδική στέγη για τη φύλαξη με δημιουργική απασχόληση των παιδιών εργαζόμενων γονέων.]


Ονομάζομαι Γύργκεν Στόλτσε, γεννήθηκα το 1956 κι έζησα ένα μέρος των παιδικών μου χρόνων σε παιδική στέγη. Με λίγη τύχη κατάφερα να διαλέξω ο ίδιος τους γονείς μου. Ποιος άλλος έχει τέτοια δυνατότητα;

Τότε ήμουν περίπου έντεκα χρονών.

Σπούδασα στο πανεπιστήμιο Χούμπολτ και από το έτος 1980/81 υπηρετώ σε σχολείο· έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τότε. Μου αρέσει να διαβάζω, να παρακολουθώ συναυλίες κλασικής μουσικής, εξοικειώθηκα κάπως με το θέατρο, ενδιαφέρομαι για τη γραφιστική μέσω υπολογιστή, ζωγραφίζω και σχεδιάζω, περιστασιακά γράφω λίγο και τα τελευταία δύο χρόνια πειραματίζομαι και με τη γλυπτική. Η μαγειρική και οι περίπατοι είναι περαιτέρω πάθη μου.

Από το 1990/91 εργάζομαι ως διευθυντής σχολείου. Στο δημοτικό σχολείο της Μαρίε εργάζομαι από το δεύτερο εξάμηνο του 2010, επομένως είμαι ακόμη σχετικά νέος. Αυτό που με συγκινεί σε τούτο το σχολείο, είναι τα έξυπνα και αφοσιωμένα παιδιά, οι συνάδελφοι, άνδρες και γυναίκες, και, μην το ξεχάσω, πολλοί γονείς και συνεργάτες, οι οποίοι αγωνίζονται για τις υποθέσεις του σχολείου και των παιδιών.

Όλα αυτά τα χρόνια έγιναν πολλές μεταρρυθμίσεις στο Βερολίνο. Μία από τις πλέον επιτυχημένες είναι εκείνη που επέτρεψε την ανάμειξη των ηλικιών κατά την έναρξη του σχολείου.

Βασιζόταν στην επίγνωση ότι οι ανθρώπινες ομάδες δεν είναι ομοιογενείς. Αυτή η ανομοιογένεια μας είναι γνωστή από την καθημερινότητα, από την επαγγελματική και την οικογενειακή ζωή και έχει ανυπολόγιστες συνέπειες.

Η μάθηση είναι ατομική και επενδύεται ως επένδυση στον άνθρωπο. Γι’ αυτό η εξελικτική ψυχολογία δίνει μεγάλη αξία στο να παίρνει τους ανθρώπους από το σημείο που βρίσκονται, όμως συχνά παραβλέπεται μια άλλη αρχή της εξέλιξης, δηλαδή, ξέρω τι μπορείς να κάνεις και να πετύχεις – την αρχή του προσανατολισμού προς το μέλλον. Το να παρέχουμε βοήθεια και στήριξη στα παιδιά καθώς αναπτύσσονται τα ίδια αλλά και εμείς, είναι επομένως ένα ωραίο αλλά συνάμα απαιτητικό και υπεύθυνο καθήκον, σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, η οποία γίνεται όλο και πιο σύνθετη.

Και μόνο γι’ αυτόν τον λόγο το σχολείο δεν μπορεί να είναι πάροχος υπηρεσιών, διότι όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν και θα έπρεπε να έχουν αυτή την απαίτηση για εξέλιξη, όχι μόνο τα παιδιά μας αλλά κι εμείς οι ίδιοι. Η μάθηση είναι μια διαρκής γεφυροποιία προς τον μαθητή – ακριβέστερα, μια γεφύρωση του χάσματος. Η διδακτική μέθοδος που λέει ότι μπορώ να γεμίσω έναν άνθρωπο με γνώσεις είναι απαρχαιωμένη και αποδείχτηκε ανίκανη, όμως παραδόξως εφαρμόζεται ακόμη και εξακολουθούν να την απαιτούν οι γονείς.

Το νέο σχολείο πρέπει πρωταρχικά να ικανοποιεί τους μαθητές, όμως δεν πρέπει να χάνει και το αίτημα της πραγματικότητας. Δεν είμαστε εχθροί της επίδοσης, όμως η επίδοση προσανατολίζεται προς το παιδί και όχι την απαίτηση του ενήλικα. Η τάση να προβάλλουμε τις δικές μας επιθυμίες και απαιτήσεις πάνω στα παιδιά είναι μεγάλη. Γι’ αυτό έπρεπε να έχουμε όλοι μας συνείδηση ότι και τα παιδιά μας θα έπρεπε, μετά από μας, να είναι σε θέση να περάσουν μια αυτοσυνείδητη, αυτόνομη και καλή ζωή. Το να τα αφήσουμε να το κάνουν εξυπακούεται.

Η πρωταρχική αποστολή του σχολείου είναι το μάθημα. Το να υλοποιήσεις αυτήν την αποστολή με επάρκεια και στοχοπροσήλωση είναι συναρπαστική, δημιουργική, αλλά και πολύ σύνθετη υπόθεση. Οτιδήποτε άλλο αναλαμβάνει το σχολείο ως προς τα μέλη του, υποτάσσεται σε αυτή την αρχή και είναι ένας δημιουργικός αυτοσχεδιασμός. Οπωσδήποτε θα έπρεπε να αναφερθεί ότι η διάρθρωση του ελεύθερου χρόνου, οργανωμένη από τη σχολική κοινότητα, διαδραματίζει έναν μεγάλο ρόλο στην κοινωνικοποίηση των παιδιών και ανήκει στα υποχρεωτικά καθήκοντα του σχολείου.

Το σχολείο είναι κοινότητα, ή για να το πούμε με άλλα λόγια «το σμήνος είναι πιο έξυπνο από το μεμονωμένο πουλί». Εδώ μπορεί να δοκιμαστεί σε μικροκλίμακα ό,τι αφορά στη μεταβολή μιας κοινωνίας. Εδώ υπάρχει χώρος για άλλες, εναλλακτικές μορφές ζωής και κοινωνικά πρότυπα. Το σχολείο υποστηρίζει το άτομο, ώστε να βιώσει τις δυνατές του πλευρές και τις αδυναμίες του, να δοκιμάσει τον εαυτό του και προπάντων να κατανοήσει πράγματα, π.χ. γιατί ο διπλανός μου είναι διαφορετικός και πώς μπορώ να ζήσω με τα θετικά και τα αρνητικά του. Έτσι το κέντρο βάρους δεν τίθεται στον ελλειμματικό προσανατολισμό παρά στην ποικιλία και τη δύναμη. Η κοινωνική δράση και η αντίστοιχη συμπεριφορά δοκιμάζονται και απαιτούνται.

Ως εκ τούτου το σχολείο είναι κι ένας χώρος προστασίας και ελευθερίας, στον οποίο καθημερινά βιώνεται η ελευθερία του ατόμου, η προσωπική του ευθύνη και η ομαδοσυνεργατική δράση. Γι’ αυτό άλλωστε το σχολείο κινδυνεύει όταν υφίσταται το υπερβολικό φορτίο μεμονωμένων συμφερόντων και υπερβολικών απαιτήσεων από την πλευρά της κοινωνίας. Όλο και περισσότερο το σχολείο πρέπει να αναλαμβάνει εργασίες που δεν είναι υποδεέστερες ως προς το περιεχόμενο, το προσωπικό και τα οικονομικά, όμως κλέβουν χρόνο και δυνάμεις από την προσπάθεια να υλοποιήσουμε την πραγματική μας αποστολή, δηλαδή να υποστηρίζουμε τα παιδιά μας, για να βρουν έναν δικό τους δρόμο για να μπουν στη ζωή, τον οποίο να μπορούν να τον πορευτούν.

Γι’ αυτό το σχολείο χρειάζεται συναγωνιστές και καθένας που υιοθετεί αυτή την κοινή ευθύνη, θα είναι ευπρόσδεκτος.


Μετάφραση: Δρ Αγαθοκλής Αζέλης,

Φιλόλογος στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων

Τρίτη 10 Μαΐου 2011


Η αιδέ, της αιδούς (ακολουθούν και άλλες πτώσεις;)

Το επίμονο κουδούνισμα του τηλεφώνου με ανάγκασε να εγκαταλείψω προσωρινά τη μεσημβρινή ραστώνη, πιο πολύ για να κάνω τον ηχητικό εισβολέα να σωπάσει, παρά για να μπω σε ενδεχόμενες επικοινωνιακές (με την αριστοτελική έννοια) περιπέτειες. Η ελπίδα μου να ξεμπερδέψω γρήγορα, εξανεμίστηκε μετά τις πρώτες λέξεις του καλούντος, μαζί όμως εξαφανίστηκε και η επιθυμία. Ένας παλιός αγαπημένος γνώριμος, εξαφανισμένος χρόνια τώρα από τη ζωή μου, έκανε πάλι την εμφάνισή του με τον συνηθισμένο τρόπο, σαν εισβολέας σε υπεράνω πάσης υποψίας οίκημα στο Πακιστάν. Ήταν ο γνωστός σε όλους Χανς Κρίστιαν, ο οποίος κατά την προ τετραετίας αναχώρησή του υποσχέθηκε ότι θα στέλνει ανταποκρίσεις από τα υπερπόντια ταξίδια του, σπάνια όμως έδωσε σημεία ζωής και πληροφορίες. Η φωνή του ακουγόταν, παρά το γήρας, γεμάτη δύναμη στο τηλέφωνο, δύναμη που διεμβόλιζε και τον ανύποπτο ακροατή. Ήθελε να διαμεσολαβήσει, λέει, ανήκουστες εμπειρίες, κατά εμμονή πάλι από τη μακρινή χώρα της Τριγουελάνδης, μολονότι είχε οργώσει όλη τη γη. Φαίνεται ότι σε εκείνη την εξωτική χώρα συνάντησε πολλές καταστάσεις-ξωτικά, οι οποίες εξήπταν τον οίστρο ενός παθολογικά αφηγητή, ως εκ τούτου συχνά αποβιβαζόταν στα λιμάνια της για να συλλέξει νέες αφηγήσεις και εμπειρίες, οι οποίες όσο πιο απίστευτες ήταν για μας τους απογόνους των δημιουργών του ορθολογισμού, τόσο πιο ελκυστικές τις καθιστούσε αυτό.

Στη χερσόνησο λοιπόν της Τριγουελάνδης πριν τέσσερα περίπου χρόνια έγινε εκλογή νέων καπεταναίων για τα περήφανα και περίφημα ιστιοφόρα της, τα οποία είχαν ως αποστολή να απογαλακτίσουν και να μεταφέρουν επιβάτες-τροφίμους από τους επαρχιακούς νεώσοικους στα λαμπρά ναυπηγεία κομβικών μεγαλουπόλεων της χώρας. «Όντας τριτοκοσμική χώρα η Τριγουελάνδη, με πολιτική κουλτούρα που παραπέμπει στη δική σας χώρα πριν δύο σχεδόν αιώνες –είπε ασθμαίνοντας ο Χανς Κρίστιαν- οι καπεταναίοι, σε μεγάλο βαθμό, δεν επιλέχθηκαν με κάποια αντικειμενικά κριτήρια ικανότητας στη ναυτοσύνη, όπως μικρός αριθμός ναυαγίων, ευελιξία στον πλου, κολυμβητική δεινότητα, ειδικές σπουδές, πολυμάθεια και άλλα αυτονόητα παρ’ υμίν! Βασικό κριτήριο ήταν πολλάκις η συχνότητα εμφανίσεων σε κεντρικό πεζόδρομο της παραλίας της εξωτικής χώρας, η γνωριμία με αυλικούς του αρχιδούκα-εκλέκτορα, και –παράξενο για μας!- η ευλυγισία δημητριακών στον εκάστοτε άνεμο που διαπερνούσε τη σοφή διοίκηση, το βουητό του οποίου στην τοπική γλώσσα ερμηνευόταν ως «ναι!», «ναι!», «ασφαλώς!»…

»Συχνά λοιπόν τύχαινε να εγκατασταθούν μούτσοι στα πιλοτήρια των πλοίων, με ύφος έμπειρων ναυτίλων, οι οποίοι για να μη ρίξουν το πλοίο τους στα βράχια το έβαζαν και έκανε κύκλους στα ανοιχτά, δίνοντας την ψευδαίσθηση της διαρκούς υπερεργασίας και της προσήλωσης στον στόχο. Καμιά φορά όμως η σύγχυση των αυλικών άφηνε αφύλακτες διόδους από τις οποίες εισέρχονταν αυτοκέφαλοι καπεταναίοι στα ντοκ της Τριγουελάνδης, οι οποίοι έσπερναν καινά δαιμόνια στα πλοία τους. Μέσα από μια τέτοια Κερκόπορτα φαίνεται να επιβιβάστηκε στην κορβέτα «Αλέξανδρος ο Τιτάνας» ο ατίθασος καπετάν Ιμόρταλ. Γι’ αυτό το θέμα έστειλε παλιότερα ανταπόκριση ο Χανς Κρίστιαν. Μας είχε ενημερώσει για τον μεταρρυθμιστικό του οίστρο, για την ενοχλητικά αναχρονιστική του εμμονή να ξεσκονίσει τον κανονισμό συμπεριφοράς και εργασίας στο πλοίο και άλλα πολλά. Αυτή η υπερκινητικότητά του, η οποία διετάρασσε την ησυχία των καφενόβιων λιμενικών διακόπτοντας την εμβάθυνσή τους στα προγνωστικά των τυχερών παιγνίων της πλούσιας χώρας, και της σκεψιακής μονοκαλλιέργειας των ανθυπάτων του αρχιδούκα-εκλέκτορα, τους οδήγησε, για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο, να αφαιρέσουν το ανακαινισμένο και αναδομημένο σκαρί του «Αλέξανδρου» από τα χέρια του Ιμόρταλ. Για να τον λυγίσουν όμως, του ανέθεσαν την ηγεσία ενός άλλου σπουδαίου πλοίου, της παλιότερης και ξακουσμένης νταρντάνας της Τριγουελάνδης, από όπου είχαν μεν περάσει ικανοί καπεταναίοι, όμως το πλήρωμα ήταν χωρισμένο σε καπετανάτα που συμπεριφέρονταν σαν τους Έλληνες αγωνιστές της ανεξαρτησίας κατά την εκδοχή του Σκάι. Οπότε τον Ιμόρταλ θα τον περίμενε, βάσει υπολογισμών, είτε η μοίρα του καθ’ ημάς Καποδίστρια είτε του Όθωνα. «

»Οι θαμώνες της παραλιακής είχαν στραμμένο το βλέμμα με την αγωνία φυσιοδίφη στις εξελίξεις στο σκαρί. Το πλήρωμα συμπεριφέρθηκε όντως σύμφωνα με τις προβλέψεις, όπως και πολλοί επιβάτες. Έτσι κάθε φορά βρισκόταν μια αφορμή για αντίδραση και αρνητισμό, όπως συμβαίνει στα αριστερίστικα, πρωταρχικά, έντυπα της δικής σας χώρας αλλά και γενικότερα με κάθε αντιπολιτευόμενη φωνή, κάθε φορά που μια κυβέρνηση εισηγείται μια μεταρρύθμιση. Έτσι λοιπόν, για παράδειγμα, όταν θέλησε να φτιάξει βιβλιοθήκη για τους ναυτιλομένους με τη δαπάνη ενός παλιού ευχαριστημένου επιβάτη, το πλήρωμα αντέδρασε εμφατικά: Δεν θέλουμε βιβλιοθήκη που δεν τη χρηματοδοτεί ο αρχιδούκας- εκλέκτορας. Ας μη γίνει ποτέ! «

»Ο καπετάν Ιμόρταλ, ανυπότακτος από τη φύση του, δεν το έβαλε κάτω. Με όλες του τις δυνάμεις επιχείρησε να καλαφατίσει, να βάψει και να διακοσμήσει το παλιό άξιο σκαρί, ώστε να μοιάζει με κρουαζιερόπλοιο που διεξάγει υπερπόντια ταξίδια. Ούτε αυτό όμως γλύκανε τις πικρές γλώσσες. Με την τελευταία του πρωτοβουλία πάντως φαίνεται ότι το πράγμα παραπήγαινε κι έτσι προκάλεσε γενική αναστάτωση. Συγκεκριμένα, το πλοίο δεν διέθετε δικό του αποχωρητήριο, οπότε κάθε φορά που προέκυπτε η ανάγκη, το προσωπικό και οι νεαροί επιβάτες έπρεπε να διανύσουν το κατάστρωμα, με παγετό, βροχή ή καύσωνα, και να σκαρφαλώσουν σε παραπλεύρως κινούμενο καράβι, για να ικανοποιήσουν την ανάγκη τους, και μάλιστα επί πληρωμή! Έτσι ο Ιμόρταλ αποφάσισε να διαθέσει έναν χώρο στο κλειστό κατάστρωμα του πλοίου του για τη δημιουργία ιδίου αποχωρητηρίου, ώστε να αποφεύγεται η άσκοπη μετακίνηση τόσων ανθρώπων, κι αν τέλος πάντων θα υπήρχε κάποιο τέλος χρήσης, το έσοδο θα διατίθετο για τη συντήρηση του πλοίου. Αυτή η καινοτομία ήταν για κάποιους η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει, για κάποιους άλλους η ευκαιρία για να εκδηλώσουν την απόλυτη διαφωνία τους. Έτσι λοιπόν, όταν αποπερατώθηκε το νέο αποχωρητήριο κλειστού χώρου και παράλληλα απαγορεύτηκε η μετεπιβίβαση σε παραπλέον πλοίο προς νερού τους, έλαβαν χώρα μεγάλες αντιδράσεις από το πλήρωμα και από μέρους των επιβατών. Πολλοί θεώρησαν την απόφαση αντιδημοκρατική και κεκτημένο το δικαίωμα καθενός να ανακουφίζεται κατά βούλησιν. Μάλιστα κάποιοι μεταπηδούσαν επιδεικτικά σε παραπλέον σκαρί, για να τονίσουν το δικαίωμά τους στην απείθεια. «  

»Το ζήτημα πήρε μεγάλες διαστάσεις στην Τριγουελάνδη, έφτασε μέχρι στα μέσα μαζικής ενημέρωσης της χώρας, ειδικά όταν ο καπετάν Ιμόρταλ τιμώρησε έναν απείθαρχο επιβάτη, ίσως για παραδειγματισμό. Όμως αυτή η ενέργεια προκάλεσε νέα ένταση και ο ανθύπατος αποφάσισε τη διεξαγωγή υπηρεσιακής έρευνας για καταγγελία εις βάρος του καπετάνιου ότι παραβίασε τον ναυτικό κώδικα και πρέπει να τιμωρηθεί παραδειγματικά.» «Και τι έγινε, ποιο ήταν το πόρισμα του ανακριτή; Ποια ήταν η τύχη του καπετάν Ιμόρταλ, καποδιστριακή ή οθωνική;», ρώτησα τον Χανς Κρίστιαν. Όμως αυτός ο καινοδαιμονιοσπάρτης αντί να κορέσει την περιέργειά μου και παρά τη δανέζικη καταγωγή του, απάντησε με τη σαφήνεια ρήσης από τον ομφαλό της γης. Όχι ότι με πείραξε κιόλας, από απλή φιλομάθεια ρώτησα, καθώς ήθελα να συγκρίνω με την ευλογημένη χώρα μας, ώστε να με καλοτυχήσω ακόμη μια φορά για την καταγωγή μου. Διότι στην ευλογημένη ουτοπία στην οποία διαμένουμε, ο νόμος εφαρμόζεται μέχρι κεραίας, η διαφάνεια και η αξιοκρατία είναι αδιαπραγμάτευτες, η ιεραρχική δικαιοσύνη κανόνας, ενώ αν καμιά φορά από αβλεψία προαχθεί κάποιος σε θέση ευθύνης χωρίς να το αξίζει, σπεύδει πρώτα να διαμαρτυρηθεί και αμέσως μετά να παραιτηθεί, ώστε να μην υποσκάψει το κύρος του αξιώματος. Πώς να καταλάβουμε εμείς τι μπορεί να απεργαστεί ο μικροκομματικός οίστρος συμπλεγματικών εγκαθέτων, εμείς οι απόγονοι των δημιουργών του κανόνα της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της αισθητικής, εμείς οι επινοητές του εξοστρακισμού για την προστασία του κοινωνικού σώματος από τους οιηματίες αλαζόνες…


Αγαθοκλής Αζέλης